- Turkije
Naar aanleiding van de recente uitspraken van MHP-leider Devlet Bahçeli en de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan over de rol van Abdullah Öcalan dringt de DEM-partij aan op een wettelijke verankering van het lopende proces voor een oplossing van de Koerdische kwestie in Turkije. DEM-parlementslid Meral Danış Beştaş verklaarde dat de discussies inmiddels een fase hebben bereikt waarin politieke intentieverklaringen alleen niet meer volstaan.
Bahçeli en Erdoğan geven nieuwe signalen af
Vooral het voorstel van Bahçeli, dat Öcalan in het verdere verloop van het proces een soort „coördinerende rol“ zou kunnen vervullen en dat ook zijn status in dit verband besproken moet worden, heeft in Turkije nieuwe discussies op gang gebracht. Erdoğan verklaarde enkele dagen later dat de regeringsalliantie van AKP en MHP het “politieke hoofdkwartier” van het proces vormt en dat er geen terugkeer zal zijn van de tot nu toe genomen stappen.
Voor Beştaş is het cruciaal dat de uiteenlopende signalen vanuit regeringskringen inmiddels publiekelijk zijn bevestigd. Ze heeft nooit aangenomen dat Bahçeli en Erdoğan onafhankelijk van elkaar handelden, zei de politica tegen ANF Nieuwsagentschap. De publieke bevestiging van een gezamenlijke koers beschouwde ze daarom als politiek belangrijk.
„Er zijn geen onoverkomelijke hindernissen”
Tegelijkertijd maakte Beştaş duidelijk dat de echte uitdaging nu pas begint. Het proces verloopt weliswaar trager dan de Koerdische politiek had verwacht, maar de afgelopen maanden hebben zich toch ontwikkelingen voorgedaan die enkele jaren geleden nog nauwelijks voorstelbaar waren. “We hebben het over een eeuwenoude kwestie”, zei Beştaş met het oog op de Koerdische kwestie. Ondanks alle moeilijkheden zijn er momenteel “geen onoverkomelijke hindernissen”. Politieke wil, vastberadenheid en moed zijn nu doorslaggevend.
De DEM-politica noemde met name de oproep van Abdullah Öcalan van 27 februari 2025 een historische breuk. Ook de latere besluiten van het PKK-congres moeten in deze context worden beoordeeld. Na decennia van gewapende conflicten is daarmee een nieuw politiek moment ontstaan. Tegen deze achtergrond hecht Beştaş ook groot belang aan het werk van de parlementaire commissie. Voor het eerst sinds jaren heeft een breed politiek spectrum in het parlement gezamenlijk gedebatteerd over kwesties als vrede, ontwapening en democratisch beleid.
„We hebben daar over de Koerdische kwestie gesproken“
„Noem het zoals je wilt“, zei Beştaş, verwijzend naar de regeringsformule van een „terrorismevrij Turkije“. „Maar we hebben daar over de Koerdische kwestie gesproken.“ Aan tafel zouden kwesties als vrede, democratisch beleid, ontwapening en internationale ervaringen zijn besproken. Ook de fouten van eerdere processen, politieke blokkades en een gebrek aan politieke wil kwamen aan bod.
Dat bijna alle partijen – met uitzondering van de MHP-afsplitsing Iyi-Partij – bij dit gespreksproces betrokken waren, beschouwde Beştaş als historisch belangrijk. Tegelijkertijd bekritiseerde ze dat de commissie tot nu toe niet op wettelijke basis werkt. De DEM-partij heeft vanaf het begin geëist dat het orgaan juridisch wordt verankerd. Beştaş waarschuwde met klem dat het proces niet verder mag worden uitgesteld. Debatten zonder concrete stappen zouden het maatschappelijk wantrouwen kunnen vergroten en nieuwe politieke spanningen kunnen veroorzaken.
DEM eist wettelijk kader
“Als discussies zich voortdurend herhalen, leidt dat tot blokkades”, zei Beştaş. Juist nu bevindt Turkije zich in een fase waarin onzekerheid en een gebrek aan duidelijkheid nieuwe provocaties in de hand kunnen werken. De DEM-politica drong daarom met klem aan op een wettelijke basis voor de volgende stappen in het proces. Daarbij hoort met name een wettelijk kader voor de terugkeer van voormalige guerrillastrijders en hun deelname aan de democratische politiek.
„Het gaat er niet om te zeggen: we geven onze idealen op”, verklaarde Beştaş. Het gaat er veeleer om politieke methoden te veranderen en democratische wegen te openen. Wie de wapens neerlegt, moet de mogelijkheid krijgen om naar het land terug te keren en zich politiek te engageren. Daarvoor zijn echter vrijheid van meningsuiting, democratische waarborgen en een duidelijk wettelijk kader nodig.
Waarschuwing tegen vertraging en provocaties
Volgens Beştaş bestaat er binnen de parlementaire commissie al brede overeenstemming over de noodzaak van een dergelijke kaderwet. Op enkele uitzonderingen na zouden bijna alle partijen de betreffende formuleringen hebben gesteund. Juist daarom had zij kritiek op de recent gevoerde debatten over het “vaststellen” en “bevestigen” van afzonderlijke processtappen. Deze discussies zouden niet constructief zijn, maar zouden het proces extra kunnen belasten en tegenstanders van een oplossing kunnen versterken.
Kritiek op de media en de omgang met Öcalan
Tegelijkertijd waarschuwde Beştaş voor een toenemende escalatietaal in delen van de media. Zowel regeringsgezinde als oppositionele media zouden hun polariserende houding ten opzichte van het proces tot nu toe nauwelijks hebben veranderd. “Sommige krantenkoppen vergiftigen het proces”, zei ze. Met name Abdullah Öcalan zou opnieuw doelbewust worden gebruikt als projectievlak voor maatschappelijke vijandbeelden. Voor de DEM-politica is het echter duidelijk dat een politieke oplossing niet mogelijk zal zijn zonder een verandering in de omstandigheden van Abdullah Öcalan. De centrale figuur in het proces moet kunnen werken onder omstandigheden die communicatie en politieke uitwisseling mogelijk maken.
Tijdsdruk voor het zomerreces
Met het oog op het verdere tijdschema voerde Beştaş de druk op de regering en het parlement op. Er is nog geen officieel wetsontwerp, maar er is al voorbereidend werk verricht. Voor het parlementaire zomerreces in juli moet er een wettelijke basis zijn gecreëerd. “De samenleving moet weten dat niemand door dit proces verliest”, zei Beştaş. Vrede mag niet worden opgeofferd aan partijpolitieke of verkiezingstactische belangen.
