- Turkije
Te midden van toenemende economische en politieke spanningen in Turkije zijn de CHP en de DEM-partij bijeengekomen voor een gesprek. Tijdens de ontmoeting tussen CHP-voorzitter Özgür Özel en de covoorzitters van de DEM-partij, Tülay Hatimoğulları en Tuncer Bakırhan, stonden centrale vragen over de huidige situatie in het land en over mogelijke politieke perspectieven centraal. Na afloop van het gesprek in het DEM-hoofdkwartier in Ankara maakten beide partijen duidelijk dat Turkije zich volgens hen in een veelzijdige crisis bevindt – gekenmerkt door economische druk, regionale oorlogsontwikkelingen en een zich verdiepende democratische crisis.
Crisis, oorlog en sociale realiteit
Özel wees op de economische gevolgen van de sinds eind februari voortdurende oorlog tussen de VS, Israël en Iran en waarschuwde voor een verdere verslechtering van de sociale situatie. Nu al zijn stijgende prijzen en nieuwe lasten te voorzien. De oorlog fungeert daarbij als versneller van een crisis die intern al lang is begonnen. Hatimoğulları deelde deze inschatting, maar ging nog verder. Zij beschreef de economische situatie als existentieel: miljoenen mensen leven onder de armoedegrens, gepensioneerden en mensen met een minimumloon zijn nauwelijks in staat om in hun basisbehoeften te voorzien. De oorlog in de regio verergert deze situatie nog verder.
Tegelijkertijd wees ze op de dynamiek van de conflicten in het Midden-Oosten: de ontwikkelingen in Iran, Israël en Libanon zouden deel uitmaken van een zich uitbreidend regionaal oorlogslandschap. Tegen deze achtergrond riep ze op dat Turkije een actievere rol moet spelen bij het beëindigen van deze conflicten.
Democratische crisis en druk op de oppositie
Een ander centraal punt van de bijeenkomst was de toenemende druk op de oppositie. Özel sprak over gerichte ingrepen in de politiek door de rechterlijke macht en wees op de procedures en maatregelen tegen de CHP. Hatimoğulları plaatste deze ontwikkeling in een bredere context: de rechterlijke macht zou worden ingezet als politiek instrument om de oppositie te verzwakken en maatschappelijke krachten te verdelen. De aanhoudende procedures tegen gekozen vertegenwoordigers zijn een uiting van een diepere democratische crisis.
Ze eiste de vrijlating van gevangen politici, waaronder de afgezette burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoğlu, en TIP-parlementslid Can Atalay. Ze noemde zijn voortdurende detentie, ondanks uitspraken van de hoogste rechterlijke instanties, een „schending van de grondwet“ en een minachting van de wil van de kiezers. Ook moet er een einde komen aan de praktijk van gedwongen bestuurders in Koerdische gemeenten en moeten gekozen burgemeesters weer in functie worden hersteld. De ingrepen in lokale democratische structuren maken deel uit van een bredere strategie om politieke processen te controleren.
Vertraagd proces en roep om politiek kader
Bijzonder belang werd in de gesprekken gehecht aan het “proces voor vrede en een democratische samenleving”, dat in februari vorig jaar op gang werd gebracht met de oproep van Abdullah Öcalan om een politieke oplossing voor de Koerdische kwestie te vinden. Hatimoğulları bekritiseerde dat dit proces tot nu toe geen substantiële vooruitgang heeft geboekt. Er is weliswaar een parlementaire commissie ingesteld, maar concrete politieke en juridische stappen zijn uitgebleven. De ontwikkeling wordt “vertraagd, zo niet geblokkeerd”.
Centraal in de eisen van de DEM-partij staat een alomvattende kaderwet die de basis moet vormen voor verdere stappen. Deze moet „zo breed mogelijk“ zijn opgezet en mag niet selectief bepaalde groepen insluiten of uitsluiten. Een beperkte of gefragmenteerde aanpak zou het proces vertragen. Tegelijkertijd benadrukte Hatimoğulları dat het niet gaat om een bilaterale dialoog tussen de AKP en de DEM-partij. Het proces kan alleen succesvol zijn als het door de hele samenleving wordt gedragen: “Dit is geen proces tussen twee partijen, maar een proces voor de democratisering van 86 miljoen mensen.”
Politieke dynamiek en open vragen
Özel kondigde aan dat hij centrale kwesties, waaronder juridische hervormingen en parlementaire procedures, ook met parlementsvoorzitter Numan Kurtulmuş zou bespreken. Tegelijkertijd bracht hij de mogelijkheid van tussentijdse verkiezingen ter sprake en maakte hij duidelijk dat zijn partij bereid was de politieke druk op te voeren. Dit duidt op een fase van intensievere politieke confrontaties. Terwijl de economische crisis en de regionale conflicten de druk opvoeren, blijven centrale binnenlandse kwesties, met name die van democratisering en een politieke oplossing voor de Koerdische kwestie, onopgelost. De bijeenkomst laat tegelijkertijd zien dat de CHP en DEM elkaar op centrale punten naderen. Of dit echter tot concrete politieke stappen leidt, hangt in belangrijke mate af van de vraag of de bestaande blokkades in het politieke systeem kunnen worden overwonnen.
