- Zuid-Koerdistan
De internationale conferentie „Genocide en democratische integratie” in Şengal is afgesloten met oproepen tot een grondige verwerking van de genocide, juridische erkenning van de rechten van de yezidi’s en de uitbreiding van democratisch zelfbestuur. Ongeveer 200 wetenschappers, juristen, mensenrechtenactivisten, politici, journalisten en religieuze hoogwaardigheidsbekleders bespraken op uitnodiging van de Abdullah Öcalan Academie voor Sociale Wetenschappen manieren om de genocide van 2014 te verwerken en democratische perspectieven voor de toekomst van Şengal te ontwikkelen.
Na verschillende panels over geschiedenis, recht, cultuur, vrouwen en democratische integratie kwam een gemeenschappelijke gedachte naar voren: de genocide op de yezidi’s, gepleegd door de terreurmilitie „Islamitische Staat“ (IS), kan niet uitsluitend strafrechtelijk worden verwerkt. Er is tegelijkertijd maatschappelijke herinnering, politieke erkenning en structuren nodig die voorkomen dat soortgelijke misdaden zich herhalen.
Genocide is niet alleen een misdaad uit het verleden
De internationale conferentie „Genocide en democratische integratie” in Şengal is afgesloten met oproepen tot een grondige verwerking van de genocide, juridische erkenning van de rechten van de yezidi’s en de uitbreiding van democratisch zelfbestuur. Ongeveer 200 wetenschappers, juristen, mensenrechtenactivisten, politici, journalisten en religieuze hoogwaardigheidsbekleders bespraken op uitnodiging van de Abdullah Öcalan Academie voor Sociale Wetenschappen manieren om de genocide van 2014 te verwerken en democratische perspectieven voor de toekomst van Şengal te ontwikkelen.
Na verschillende panels over geschiedenis, recht, cultuur, vrouwen en democratische integratie kwam een gemeenschappelijke gedachte naar voren: de genocide op de yezidi’s, gepleegd door de terreurmilitie „Islamitische Staat“ (IS), kan niet uitsluitend strafrechtelijk worden verwerkt. Er is tegelijkertijd maatschappelijke herinnering, politieke erkenning en structuren nodig die voorkomen dat soortgelijke misdaden zich herhalen.
Genocide is niet alleen een misdaad uit het verleden
De voorzitter van de mensenrechtenorganisatie Petricor, Xeyrî Elî Îbrahîm, stelde de massagraven in Şengal centraal in zijn toespraak. Het zijn niet alleen begraafplaatsen, maar tegelijkertijd ook plaatsen delict en materiële getuigenissen van de genocide. „Gerechtigheid begint met de waarheid. Maar de waarheid van Şengal ligt nog steeds onder de grond.” Volgens gegevens van de organisatie zijn er tot nu toe 96 massagraven en 111 individuele graven gedocumenteerd. 77 massagraven konden worden geopend. Daarbij werden de stoffelijke resten van 857 mensen geborgen; 296 slachtoffers konden tot nu toe worden geïdentificeerd, terwijl 561 nog steeds wachten op identificatie.
Genocide duurt voort na het bloedbad
Uit verschillende bijdragen bleek duidelijk dat genocide niet ophoudt met de directe moorden. Jurist Xelef Qasim Cûko wees erop dat ook haatpropaganda, de ontvoering van kinderen, gedwongen assimilatie en demografische veranderingen onderdeel zijn van een voortdurend genocideproces.
Volgens zijn gegevens zijn er sinds 2014 meer dan 6.000 gevallen van haatzaaiende uitlatingen tegen yezidi’s op sociale media gedocumenteerd. Duizenden vrouwen en kinderen worden nog steeds als vermist beschouwd. Op basis van de gegevens die tot juli 2025 zijn verzameld, sprak Cûko van 7.259 direct getroffen mensen, waaronder 1.512 vermoorde en 1.616 vermiste personen.
Ook de psychische gevolgen van de genocide en de effecten van de vlucht en de diaspora kwamen aan bod. Verschillende sprekers waarschuwden dat met name het verlies van taal, cultuur en collectief geheugen de langetermijngevolgen van de genocide verder verergert.
Democratische integratie als antwoord op de genocide
Een belangrijk aandachtspunt van de conferentie was de vraag welke politieke consequenties uit de genocide moeten worden getrokken. Daarbij stond het concept van democratische integratie centraal in de debatten.
In een videoboodschap verklaarde Veysi Aktaş, de Koerdische langdurig gedetineerde en lid van het Imrali-secretariaat, dat democratische integratie niet betekent dat de yezidische samenleving zich onderwerpt aan staatsstructuren, maar dat haar collectieve rechten worden erkend binnen een democratisch en pluralistisch Irak. „Democratische integratie verkleint de staat en vergroot de samenleving.”
Volgens Aktaş moet de genocide het uitgangspunt vormen voor een nieuwe grondwettelijke orde. De erkenning van de genocide, de strafrechtelijke vervolging van de verantwoordelijken en de opbouw van maatschappelijke herinneringsstructuren zijn voorwaarden voor een democratische toekomst. Tegelijkertijd sprak hij zich uit voor de uitbreiding van gemeentelijk zelfbestuur, lokale raden en coöperaties.
Constitutionele erkenning van het Yezidische zelfbestuur
Ook de medevoorzitter van de Partij van de Democratische Eenheid (PYD), Xerîb Hiso, benadrukte in een videoboodschap dat de rechten van de Yezidi’s duurzaam grondwettelijk moeten worden gewaarborgd. De erkenning van hun politieke en maatschappelijke zelforganisatie zou tegelijkertijd een bijdrage leveren aan de stabilisatie van het federale Irak. Hiso verklaarde dat nieuwe bloedbaden noch door militaire aanwezigheid, noch door veiligheidsapparaten kunnen worden voorkomen. „De yezidi’s vormen geen bedreiging voor Irak. Als hun rechten worden erkend, worden ze een kracht voor het land.“ Şengal zou een model voor democratische integratie kunnen worden, als het zelfbestuur van de bevolking wordt erkend en institutioneel wordt gewaarborgd.
Zelfbestuur als les uit de genocide
Tijdens het afsluitende panel bespraken vertegenwoordigers van de Abdullah Öcalan-academie, de Volksraad van Şengal en het gemeentelijk zelfbestuur concrete perspectieven voor de toekomst van de regio. Kendal Şengalî benadrukte dat de yezidi’s niet streven naar afscheiding van Irak. Het is veeleer van cruciaal belang dat hun taal, hun religie en hun collectieve rechten grondwettelijk worden gewaarborgd.
De plaatsvervangende covoorzitter van de Volksraad van Şengal, Besê Şengalî, legde de nadruk op de rol van vrouwen. De genocide heeft vooral vrouwen getroffen. Des te belangrijker is het om hun maatschappelijke positie te versterken en hen te erkennen als drijvende kracht achter de wederopbouw.
Xwedêda Elyas, medevoorzitter van de gemeenten en gemeenschappen van Şengal, noemde gemeentelijk zelfbestuur de meest effectieve bescherming tegen nieuwe genocidegevaren. Democratie begint niet in centrale staatsinstellingen, maar in gemeenten, buurten en lokale raden.
Slotverklaring aangekondigd
Na de afsluitende discussies eindigde de conferentie met gezamenlijke slogans en een vooruitblik op de komende dagen. De organisatoren kondigden aan de resultaten van de beraadslagingen in een gezamenlijke slotverklaring te zullen publiceren.
