- Meso-Amerika
Een delegatie namens de Koerdische vrouwenbevrijdingsbeweging bracht een bezoek aan COPINH in Honduras, Meso-Amerika. COPINH (Burgerraad van Volks- en Inheemse Organisaties van Honduras) is een organisatie die zich inzet voor strijd en verzet, en voornamelijk bestaat uit zelfbestuurde inheemse gemeenschappen.
Het Lenca-volk is een van de inheemse volkeren van Midden-Amerika, dat voornamelijk verspreid is over het zuidwesten van Honduras, hoewel hun grondgebied zich uitstrekt tot aan San Salvador. Tot op de dag van vandaag blijven veel gemeenschappen verzet bieden in de bergen van dat gebied, waarbij ze voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van landbouw en veeteelt, die zonder industriële methoden en in harmonie met de natuur worden beoefend. Op de hellingen en tussen de bomen verbouwen ze maïs en koffie, waarbij maïs het basisvoedsel voor deze volkeren vormt. Na de Spaanse bezetting verzetten zij zich tegen de kolonisatie in een oorlog onder leiding van de legendarische Lempira. Desondanks werden zij onderworpen aan een gedwongen bekering tot het christendom; dit kon echter de eeuwenoude tradities niet uitwissen die tot op de dag van vandaag voortleven, zoals de „compostura“ (een ritueel van dankzegging aan Moeder Aarde voor haar overvloed) of de spirituele verbondenheid met rivieren, de aarde en het vuur.
De spirituele dimensie doordringt elk aspect van het leven, inclusief het politieke werk: elke vergadering en elke belangrijke bijeenkomst begint met het opzetten van een altaar, waarop – naast foto’s van de martelaren – aarde, maïs, wierook en kaarsen in verschillende kleuren worden geplaatst, die de zuiverende kracht van het vuur in zich dragen.
De Lenca-gemeenschappen, die hun kracht putten uit hun leidster Berta Cáceres, hebben besloten het verzet van Lempira voort te zetten en te strijden tegen degenen die hun land, hun identiteit en hun bestaan zelf willen vernietigen. COPINH is een organisatie die op 27 maart 1993 werd opgericht als antwoord op de oproep van de Lenca-gemeenschappen, die besloten in opstand te komen om het leven, het grondgebied en de waardigheid te verdedigen. Sindsdien fungeert de organisatie als het platform waar deze gemeenschappen samenkomen om te strijden voor de bescherming van hun rivieren, bergen, cultuur en rechten als inheemse volkeren. Zij omschrijven zichzelf als volgt: „COPINH is een ruimte waar we leren, analyseren, dromen en gezamenlijk optreden tegen het onrecht dat onze volkeren treft. We hebben onze strijd gebaseerd op drie pijlers: antikapitalisme, antipatriarchaat en antiracisme. Daarmee gaan we de confrontatie aan met de machthebbers die ons willen onteigenen, ons willen verdelen of onze stemmen het zwijgen willen opleggen.”
Berta Cáceres was een van de oprichters van COPINH
De belangrijkste oprichter van COPINH was Berta Cáceres, geboren in 1971, die beschikte over het vermogen, de opleiding en de discipline – samen met de nodige liefde en vastberadenheid – om de woede van het Lenca-volk over de onteigening en vernietiging van hun land ten behoeve van kapitalistische belangen te kanaliseren, waardoor zij belangrijke overwinningen behaalden in de strijd tegen het extractivisme. Haar kracht en charisma inspireerden vele gemeenschappen om zich te organiseren, te strijden en stand te houden in de strijd, zelfs toen de bedrijven die hun grondgebied wilden vernietigen een brute onderdrukking uitvoerden, waarbij talloze inheemse gemeenschapsactivisten werden gedood of gedwongen onder te duiken. Berta was een vrouw en een feministe, door het Lenca-volk erkend als leider vanwege haar daden en haar nabijheid tot hen. We kunnen hier enkele van haar beroemdste uitspraken in herinnering brengen, zoals „Word wakker, word wakker, mensheid: er is geen tijd meer!“ en „Moeder Aarde – gemilitariseerd, omheind, vergiftigd, waar basisrechten systematisch worden geschonden – eist dat we in actie komen.“
De strijd van COPINH heeft zich in feite gericht op het verdedigen van het land, het bestrijden van ontbossing en het verzetten tegen dammen die rivieren vernietigden. Met name de strijd tegen de waterkrachtcentrale aan de rivier de Gualkarque, gepland door de Hondurese elite in samenwerking met de Chinese multinational Sinohydro, verdient het om in herinnering te worden gebracht; deze dam zou een van de belangrijkste waterwegen op het grondgebied van de Lenca hebben afgesloten. Deze rivier is niet alleen een bron van water en leven, maar ook de thuisbasis van heilige geesten die vrij moeten kunnen stromen en niet mogen worden tegengehouden door dammen die zijn gebouwd voor extractieve doeleinden. Onder leiding van Berta kwamen de gemeenschappen in opstand en slaagden er uiteindelijk in de bouw van de dam te voorkomen, waarbij ze benadrukten dat ze niet de natuur verdedigden, maar deel uitmaakten van de natuur zelf, die zichzelf verdedigde. Deze strijd leidde tot zware onderdrukking; lokale getuigen melden dat ze de lichamen van hun kameraden in de rivier hebben aangetroffen, die door de stroming stroomafwaarts waren meegevoerd. Tegen deze achtergrond braken in de nacht van 2 maart 2016 vier huurmoordenaars, betaald door het bedrijf dat verantwoordelijk was voor de bouw van de dam, in bij Berta thuis en vermoordden haar.
Een van de zaken die Berta na aan het hart lagen, was het internationalisme. Om deze reden raakte ze bekend met de Koerdische beweging, waarmee ze vanaf het allereerste begin een sterke band voelde. Haar dochter, Berta Suniga, die tegenwoordig in de voetsporen van haar moeder treedt, had de gelegenheid om de martelares Legerin Ciya (Alina Sanchez) in Cuba te ontmoeten, waar ze allebei studeerden: deze ontmoeting smeedde een sterke band met de Koerdische beweging die al zo’n diepe indruk op haar had gemaakt. Degenen die Berta Carceres kenden, zeggen dat ze niet alleen een diep begrip had van de strijd van het Koerdische volk, maar dat ze die plaatsen ook had willen bezoeken: hoewel ze daar fysiek niet toe in staat was, reikte haar geest tot Koerdistan en vele andere gebieden waar gestreden werd. Dit toont aan dat de gedachten van de leider Öcalan en de strijd van het Koerdische volk hen beïnvloedden. Op basis hiervan werd de vrouwendelegatie uitgenodigd.
Gedeelde verhalen en ervaringen
De delegatie van de Koerdische Vrouwenbeweging kreeg de gelegenheid om verschillende COPINH-gemeenschappen te bezoeken. Daar luisterden ze naar de verhalen over de strijd en het dagelijks leven die door de leden van deze gemeenschappen werden gedeeld, terwijl ze tegelijkertijd de cultuur en geschiedenis van de strijd van het Koerdische volk en zijn bevrijdingsbeweging deelden. Dit was voor beide partijen een zeer ontroerende ervaring. Er werden altaren opgebouwd volgens de Lenca-traditie ter ere van de martelaren van beide strijdbewegingen, en de deelnemers zongen samen de slogans van beide bewegingen – „jin jiyan azadi“ en „Berta is niet dood; ze heeft zich vermenigvuldigd“ – waarmee ze niet alleen politieke, maar ook emotionele banden van diepe vriendschap smeedden. Gemeenschapsradio speelt een zeer belangrijke rol in de communicatie-inspanningen van COPINH, en de delegatie gaf een interview in een autonoom vrouwenprogramma dat werd uitgezonden door een van de radiostations van COPINH. Een van de meest ontroerende momenten was het bezoek aan het huis waar Berta Cáceres werd vermoord, dat wordt omgevormd tot een herdenkingsmuseum met schilderijen, geluidsopnames en ruimtes voor activiteiten om ervoor te zorgen dat we de vrouw die deze beweging heeft opgericht niet vergeten – en die, zoals de slogan zegt, niet dood is maar zich heeft vermenigvuldigd, want hoewel ze Berta hebben vermoord, worden er duizend Bertas geboren.
Er zijn ongetwijfeld verschillen tussen de strijd van COPINH en het Lenca-volk enerzijds en die van de Koerdische bevrijdingsbeweging anderzijds, maar er zijn ook veel overeenkomsten. Niet alleen was Berta Cáceres, de oprichtster van COPINH, een vrouw die zichzelf als feministe beschouwde, maar ook de huidige coördinatrice van COPINH is een vrouw – haar dochter. Dit heeft geleid tot een sterk vrouwelijk leiderschap in de strijd en tot het ontstaan van verschillende autonome structuren. Zowel voor het Lenca-volk als voor het Koerdische volk is de verdediging van hun identiteit en grondgebied van fundamenteel belang. Zoals duidelijk blijkt uit hun praktijken, staat het concept van welatparezi centraal in de strijd van de Lenca, en dit wordt gedragen door een diepe eenheid tussen de gemeenschappen die op een grondgebied wonen en het grondgebied zelf. Zelfbesturende gemeenschappen vormen in feite de hoeksteen van de strijd van COPINH: binnen hun eigen grondgebied kunnen gemeenschappen hun eigen regels vaststellen; sommige gemeenschappen verbieden bijvoorbeeld alcohol en sigaretten binnen hun grondgebied en zijn in staat deze verboden te handhaven. In veel gevallen zijn ze erin geslaagd om de gebieden waar de gemeenschappen gevestigd zijn erkend te krijgen als eigendom van de gehele gemeenschap, in plaats van als individueel eigendom: in die zin worden beslissingen over deze gebieden door de gemeenschap genomen en kunnen ze gemakkelijker worden verdedigd. In gevallen waar dit nog niet is bereikt, wordt er gestreden om dit gemeenschappelijk eigendom, de zogenaamde „titulo comunitario”, te verkrijgen. De gemeenschappen zijn ook het slachtoffer van ‘speciale oorlogen’ – dat wil zeggen, acties die worden gevoerd door zowel de verschillende kerken in het gebied (waarvan sommige rechtstreeks door de Verenigde Staten worden gefinancierd) als door ngo’s of instellingen die dichter bij de staat staan, en die tot doel hebben de samenhang te vernietigen, de wil van de bevolking te breken en de gemeenschappen in het kapitalistische systeem op te nemen. Als reactie hierop voert COPINH een verzet dat onder meer bestaat uit opleidingsprogramma’s en uitgebreide outreach naar gemeenschappen om de banden te versterken.
Dit is een volk dat niet alleen van oudsher in gemeenschappen is georganiseerd, maar dat vandaag de dag in deze gemeenschappen de middelen en de kracht vindt om weerstand te bieden aan het kapitalistische extractivisme. De belangrijke rol die vrouwen in deze beweging spelen, hangt nauw samen met de waarden die deze groeiende gemeenschappen bijeenhouden. Een daarvan is het voorouderlijk besef dat we één zijn met de natuur, zoals het Lenca-volk zegt: „We verdedigen de natuur niet; we maken deel uit van de natuur, en we verdedigen onszelf.” Opnieuw, vanaf de andere kant van de wereld, lijkt het ons nog duidelijker dat de beste manier om weerstand te bieden aan het moorddadige, patriarchale systeem – en om op een ecologische manier, samen met de natuur, weerstand te bieden – bestaat uit gemeenschappen die zijn opgebouwd rond vrouwelijke waarden.
