- Turkije
De Volkspartij voor Gelijkheid en Democratie (DEM-partij) dringt aan op verdere politieke en juridische stappen in het proces naar vrede en een democratische samenleving. Partijwoordvoerster Ayşegül Doğan heeft tijdens een persconferentie op het partijhoofdkwartier met name kritiek geuit op de aanhoudende beperkingen van de werk- en communicatiemogelijkheden van Abdullah Öcalan. Hoewel de oprichter van de PKK een centrale rol speelt bij de politieke oplossing van de Koerdische kwestie, beschikt hij nog steeds niet eens over een vast ritme van persoonlijke gesprekken. „Om dit proces effectief te kunnen leiden en actief aan de werkzaamheden te kunnen deelnemen, moeten zijn arbeids-, bezoek- en communicatievoorwaarden worden gewaarborgd“, verklaarde Doğan. Op dit punt is er tot nu toe onvoldoende vooruitgang geboekt. De DEM-woordvoerster bestempelde de huidige fase als cruciaal. Na de goedkeuring van de kaderwet moeten de voorziene mechanismen nu daadwerkelijk functioneren. De politieke ontwikkeling mag niet beperkt blijven tot de tot nu toe genomen stappen om het gewapende conflict te beëindigen. Het is van cruciaal belang of hieruit een democratische herordening en de mogelijkheid tot gelijkwaardige politieke participatie voortkomen.
„Een late en beperkte stap“
Doğan ging uitgebreid in op de recente wijziging in de huisvesting van Öcalan op het gevangeniseiland Imrali. Haar partij juicht het in principe toe dat hem binnen de gevangenis een nieuwe werkruimte ter beschikking is gesteld. Het gaat echter slechts om een late en beperkte stap. De werkelijke uitdaging bestaat erin Öcalan in staat te stellen continu deel te nemen aan de politieke gesprekken. Daarbij gaat het onder andere om de voorwaarden voor de overgang van ontwapening naar democratische politiek, om juridische veranderingen en om mogelijke risico’s voor het verdere proces. „Stel je voor dat je zo’n belangrijke kwestie probeert op te lossen en dat je een van de belangrijkste gesprekspartners bent. Maar je bevindt je in een gevangenis op een eiland en hebt niet eens een regelmatig bezoekschema. Hoe moet dat dan werken?”, vroeg Doğan. Ze eiste dat journalisten, mensenrechtenorganisaties en andere maatschappelijke groeperingen die aan het vredesproces willen deelnemen, toegang krijgen tot Imrali. Het is niet voldoende om alleen te discussiëren over de fysieke werkomstandigheden van Öcalan. Directe communicatie en regelmatige persoonlijke gesprekken zijn noodzakelijk.
Politieke organen moeten hun werkzaamheden aanvangen
Een ander belangrijk punt tijdens de persconferentie was de uitvoering van de kaderwet. Doğan noemde deze wet, ondanks de bestaande tekortkomingen, een belangrijke eerste stap, die gevolgd moet worden door aanvullende wettelijke regelingen. Met name moeten de voorwaarden worden geschapen voor terugkeer uit het buitenland en voor deelname aan het democratische en politieke leven. Tegelijkertijd drong zij erop aan om de Raad voor Vrede en Politieke Participatie en de overige geplande organen eindelijk operationeel te maken. De laatste voorbereidingen voor de werkzaamheden van de Raad moeten worden afgerond. Ook de parlementaire waarnemingscommissie moet nu worden ingesteld. Volgens de DEM-partij moet deze zo breed mogelijk samengesteld zijn en over daadwerkelijke beslissingsbevoegdheid beschikken. Doğan sprak de verwachting uit dat parlementsvoorzitter Numan Kurtulmuş de komende week de nodige gesprekken met de politieke partijen zal afronden en vervolgens de oprichting zal bespoedigen. De democratiseringsvoorstellen die in het gezamenlijke rapport van de parlementaire commissie zijn opgenomen, moeten bovendien worden omgezet in concrete wetsontwerpen. Hiervoor is overeenstemming tussen de regering en de oppositie noodzakelijk.
„In vredesprocessen is tijd van cruciaal belang”
Doğan waarschuwde ervoor om de politieke ontwikkeling niet in gevaar te brengen door vertragingen en aanhoudende onzekerheid. De ervaringen met eerdere pogingen tot een oplossing zouden hebben aangetoond welke gevolgen een mislukking kan hebben. „In vredesprocessen is tijd van cruciaal belang. Dat hebben we als land op zeer pijnlijke wijze geleerd door de ervaringen met eerdere vredesprocessen“, zei ze. De samenleving kan het zich niet veroorloven om opnieuw te laat in actie te komen. Daarbij riep ze op tot een verantwoordelijke omgang met de ervaringen van de decennialange oorlog. Het leed van verschillende bevolkingsgroepen mag niet tegen elkaar worden afgewogen. „We mogen de pijn van niemand, of die nu Koerdisch of Turks is, tegen elkaar uitspelen.“ Om het maatschappelijk vertrouwen te versterken, riep Doğan op tot een begrijpelijke politieke planning en meer transparantie. Zolang er onvoldoende informatie wordt gegeven over de voortgang van het proces, ontstaan er steeds weer speculaties over stilstand, crises of nieuwe onderhandelingsstappen. Een concreet stappenplan zou kunnen bijdragen aan het overwinnen van dergelijke onzekerheden. Tegelijkertijd moeten vrouwen, jongeren, mediaprofessionals, wetenschappers, ngo’s en andere maatschappelijke groepen de kans krijgen om actief deel te nemen aan de debatten.
Einde van het curatele en vrijlating van politieke gevangenen
De DEM-partij rekent ook het einde van het curatele door de staat over gekozen gemeenten tot de onmiddellijk noodzakelijke stappen op weg naar democratisering. Doğan eiste dat de ambtstermijnen van de aangestelde curatoren niet opnieuw worden verlengd en dat de gemeentelijke ambten worden teruggegeven aan de democratisch gekozen verantwoordelijken. „De eigenlijke bekleders van de door de gedwongen bestuurders bezette functies moeten hun plaats weer kunnen innemen”, verklaarde ze. De erkenning van de wil van de kiezers mag niet afhankelijk worden gemaakt van politieke afspraken. Bovendien eiste Doğan de uitvoering van de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en het Turkse Constitutionele Hof. Ernstig zieke gevangenen moeten onmiddellijk worden vrijgelaten. Ook moet er een einde komen aan de praktijk van de gevangenisautoriteiten en hun bestuurs- en toezichtscommissies om druk uit te oefenen door middel van beslissingen over detentieomstandigheden en vrijlatingen. De woordvoerster van de DEM bracht deze eisen in verband met de bescherming van de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. Mensen moeten hun mening kunnen uiten, kritiek kunnen uiten, kunnen schrijven en hun democratische rechten kunnen uitoefenen zonder te hoeven vrezen voor strafrechtelijke vervolging of verboden. Alleen als dergelijke veranderingen in het dagelijks leven merkbaar worden, kan het vertrouwen in het vredesproces groeien.
Tien jaar na de arrestaties bij de HDP
Een ander belangrijk aandachtspunt was de arrestatiegolf tegen de Democratische Partij van de Volkeren (HDP) op 4 november 2016. Doğan bestempelde de arrestaties van destijds als een politieke staatsgreep tegen de democratische politiek en de wil van de kiezers. „4 november was een historisch keerpunt waarop de democratische politiek en de wil van de bevolking in Turkije werden aangevallen“, verklaarde ze. Doğan wees met name op de voortdurende detentie van de voormalige HDP-voorzitters Selahattin Demirtaş en Figen Yüksekdağ, evenals van andere politici in verband met het Kobanê-proces. De DEM-partij beschouwt deze rechtszaak als politiek geënsceneerd. Doğan eiste de uitvoering van de relevante uitspraken van het EHRM in deze zaak en de vrijlating van alle beklaagden. De voortdurende detentie van voormalige HDP-leiders is in tegenspraak met de ambitie om een nieuwe fase van democratisch beleid in te luiden.
Vredesmoeders eisen een besluit van het parlement
Doğan besteedde bijzondere aandacht aan het recente protest van Koerdische vrouwen in Ankara. 27 activistes van de Raad van Vredesmoeders waren vanuit verschillende steden naar Ankara gekomen en hadden ondanks de kou en de regen een wake gehouden in het Kurtuluş-park. Ze riepen het parlement op om verantwoordelijkheid te nemen voor een politieke oplossing van het conflict. Vergezeld door vertegenwoordigers van de DEM-partij zochten de moeders het gesprek met verschillende parlementaire fracties. Ze ontmoetten bovendien minister van Justitie en parlementsvoorzitter Kurtulmuş en richtten zich tijdens een fractievergadering van de DEM-partij tot het publiek. Doğan verwoordde hun belangrijkste eis als volgt: „Noch Koerdische, noch Turkse moeders mogen nog langer huilen. Het parlement moet vredeswetten aannemen en een vredesbesluit nemen. Beslissingen over oorlog worden in parlementen genomen. Beslissingen over vrede kunnen daar eveneens worden genomen.“ De vredesmoeders zouden zich ook uitdrukkelijk tot de families van politieagenten en soldaten hebben gericht en hebben opgeroepen tot een gezamenlijke inzet voor de vrede. Hun wake zou, naar eigen wens, de laatste moeten zijn. In plaats van verder te moeten demonstreren voor vrede, wilden ze de concrete gevolgen daarvan ervaren. „We moeten deze stem horen en er gehoor aan geven“, benadrukte Doğan.
Gemeentelijke allianties zijn geen onderhandelingsmiddel
Tot slot nam de woordvoerster van de DEM stelling in de discussies over de strategie van de zogenaamde stadsconsensus (Kent Uzlaşısı). Aanleiding hiervoor waren beslissingen van gemeenteraadsleden in Istanbul en Mersin, die op basis van deze alliantie-strategie waren gekozen en zich nu bij de DEM-partij hebben aangesloten. Doğan verwierp de bewering dat de Stedelijke Consensus het resultaat zou zijn van politieke afspraken of een onderwerp van partijpolitieke onderhandelingen. Het gaat veeleer om een strategie om de wil van de kiezers te erkennen, de lokale democratie te versterken en het gelijkwaardig samenleven van verschillende maatschappelijke groepen te bevorderen. De betreffende raadsleden zouden al geruime tijd de wens hebben geuit om binnen de DEM-partij politiek actief te zijn. Hun besluit betekent noch een afkeer van de stadsconsensus, noch een verandering in de fundamentele opvatting ervan. „De stadsconsensus betekent juist dat verschillende mensen, die niet op elkaar lijken, samenleven”, verklaarde Doğan.
