Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft Turkije veroordeeld vanwege de detentie van de Koerdische vrouwenrechtenactiviste en huidige DEM-parlementslid Adalet Kaya. De rechters in Straatsburg stelden unaniem vast dat er sprake was van een schending van artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De Turkse justitie zou onvoldoende aanwijzingen hebben aangedragen dat Kaya’s politieke en maatschappelijke activiteiten aanleiding gaven tot het vermoeden van lidmaatschap van een gewapende organisatie.
Kaya werd in mei 2020, toen zij voorzitter was van de vrouwenvereniging Rosa in Amed (Turks: Diyarbakır), in voorlopige hechtenis genomen op verdenking van vermeende banden met de PKK en de KCK. Na drie maanden werd ze weer vrijgelaten. Het onderzoek was onder meer gebaseerd op haar deelname aan demonstraties en persverklaringen, telefoongesprekken, het werk van Rosa en verklaringen van een anonieme getuige. Daarin werd onder meer gesteld dat de vereniging was opgericht om leden voor de PKK te werven door gebruik te maken van thema’s als patriarchale geweld en feminicide.
Legaal vrouwenwerk als basis voor de beschuldiging van terrorisme
Het EHRM oordeelde dat de verklaringen van de anonieme getuige vaag en ononderbouwd waren. Er was noch bewijs dat de verantwoordelijken van Rosa instructies hadden ontvangen van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK), noch dat de activiteiten van de instelling onwettig waren geweest. Ook de deelname van Kaya aan bijeenkomsten en haar openbare uitspraken konden volgens het Hof geen gegrond vermoeden van lidmaatschap van een organisatie rechtvaardigen. Haar toespraken vielen onder de vrijheid van meningsuiting, terwijl het werk van de vrouwenvereniging werd beschermd door de vrijheid van vergadering en vereniging op grond van artikel 11 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens.
De Turkse autoriteiten hadden in de tenlastelegging talrijke bijeenkomsten en daar geroepen leuzen, waaronder „Jin, Jiyan, Azadî“ (vrouw, leven, vrijheid), opgesomd, zonder een concreet verband met de strafrechtelijke beschuldigingen aan te tonen. Evenmin konden bij huiszoekingen in de verenigingsruimten in beslag genomen publicaties, een spandoek, handgeschreven aantekeningen of stukken stof in de Koerdische kleuren groen, rood en geel de beschuldiging van terrorisme onderbouwen.
Turkije moet 5.000 euro betalen
Terwijl de strafzaak tegen Kaya nog liep, werd zij in mei 2023 voor de DEM-partij in de Turkse Nationale Assemblee gekozen. Vanwege haar parlementaire immuniteit schortte de Grote Strafkamer van Diyarbakır de procedure tegen de 49-jarige vrouw in maart 2024 op. Het EHRM heeft Kaya nu 4.000 euro smartengeld en 1.000 euro aan proceskosten toegekend. In totaal moet Turkije de Koerdische politica daarmee 5.000 euro betalen.
Vrouwenvereniging Rosa
De vrouwenvereniging Rosa werd eind 2018 in Amed opgericht, nadat de Turkse regering in de nasleep van de couppoging van 2016 alle gemeentelijke vrouweninstellingen bij decreet had gesloten. Onder het door de staat ingestelde gedwongen beheer groeide Rosa uit tot het enige onafhankelijke aanspreekpunt in de stad dat advies en ondersteuning bood aan vrouwen die het slachtoffer waren van geweld. Naast de strijd tegen patriarchaal geweld zet de vereniging zich in voor gendergelijkheid, milieubescherming en een democratische vredescultuur.
