- Turkije
Bijna drie decennia na het overlijden van hun dierbaren kwamen families van gesneuvelde Koerdische guerrillastrijders bijeen voor een tweedaagse herdenking. Het evenement, georganiseerd door MEBYA-DER (Vereniging voor Solidariteit, Hulp, Eenheid en Cultuur van Families die Familieleden hebben Verloren in de Bakermat van de Beschavingen), was een eerbetoon aan 19 mensen die in de jaren negentig het leven lieten in de Koerdische vrijheidsstrijd. Voor veel families was het de eerste gelegenheid in jaren om samen te rouwen om hun kinderen en broers en zussen. Hun belangrijkste eis is nog steeds niet ingewilligd: ze willen weten waar de stoffelijke resten van hun dierbaren zich bevinden en de graven kunnen bezoeken.
De families koppelden hun herdenking aan de hoop op een einde aan de decennialange oorlog. Ze benadrukten dat het lopende vredes- en democratiseringsproces concrete resultaten moet opleveren. Ze zeiden dat ze niet wilden dat andere families hetzelfde verlies zouden lijden of decennia lang in onzekerheid zouden leven over het lot van hun dierbaren.
“Als moeder is dit mijn enige eis”
Seniha Yolay behoort tot de moeders die nog steeds niet weten waar hun kinderen begraven liggen. Haar zoon Şahabettin Yolay, die in de guerrillabeweging de naam Siyabend droeg, sloot zich in 1994 aan bij de PKK en sneuvelde in 1998. Ze had hem niet meer gezien sinds hij het huis had verlaten. Pas jaren later hoorde de familie van zijn dood, zonder ooit verdere informatie over zijn verblijfplaats te hebben ontvangen.
“Mijn zoon verliet het huis met de mededeling dat hij naar school ging. Hij is nooit meer teruggekomen. In 1998 hoorden we dat hij was omgekomen. Sindsdien hebben we niets meer van hem vernomen. Ik bleef vragen stellen, maar niemand kon me iets vertellen. Vandaag, na 30 jaar, hebben we een herdenkingsdienst voor hem gehouden. Ik wil weten waar het graf van mijn zoon is. Als moeder is dat mijn enige verzoek”, zei Yolay.
Yolay verklaarde dat het voor haar nu van grote betekenis was om samen met andere families om haar zoon te kunnen rouwen. Jarenlang, zo voegde ze eraan toe, waren de families alleen gelaten met hun verdriet en onzekerheid.
“Het is voor ons heel belangrijk om om hen te kunnen rouwen, zelfs na al die jaren. De gevechten duren al decennia aan. Dit vredesproces moet zijn doel bereiken, en er mogen geen lichamen meer naar huis worden gebracht. Wij, de families, willen vrede. We willen niet dat nog iemand lijdt of het leven verliest.”
Yolay benadrukte dat de families hun dierbaren nooit waren vergeten, ondanks de vele jaren die waren verstreken.
“Dit bloedvergieten duurt al 50 jaar. Het moet stoppen. Vanaf nu zouden mensen niet langer in angst moeten leven dat ze weer nieuws over een sterfgeval ontvangen.”
“We willen dat ze een graf krijgen”
Ook Filiz Bayram was bij de herdenking aanwezig. Haar broer Meki Bayram, bekend onder de naam Çiya Dilbirîn, sloot zich in 1992 aan bij de PKK en sneuvelde in 1994. De afgelopen decennia hebben de herinneringen van de familie aan hem en hun verdriet geenszins verminderd.
“Mijn broer is er niet meer. Ik hoop dat vanaf nu niemand meer het leven zal verliezen. Het vredesproces moet eindelijk worden gerealiseerd door middel van concrete stappen. Niemand zou nog langer moeten lijden. Genoeg is genoeg,” zei Bayram.
Ze merkte op dat de gezamenlijke herdenkingsdienst herinneringen had opgeroepen die voor de families, ondanks het verstrijken van de tijd, nog even levendig waren als altijd.
“Na 33 jaar rouwen we hier opnieuw en stromen de tranen ons weer over de wangen. Voor ons voelt het alsof het allemaal gisteren is gebeurd. Geen enkele moeder, geen enkele zus vergeet ooit haar omgekomen dierbaren of die dagen. We zijn noch het leed dat we hebben doorstaan, noch de mensen die we hebben verloren, vergeten.”
Bayram riep op tot beëindiging van het gewapende conflict en tot een vredesproces dat verder gaat dan politieke verklaringen.
“De oorlog moet eindelijk voorbij zijn, en het geluid van tanks en artillerie moet verstommen. We hebben in de loop der jaren alles doorstaan wat je je maar kunt voorstellen. Nu moet er eindelijk vrede komen in dit land. Echte vrede.”
Maar bovenal zei ze dat ze een plek wilde hebben waar ze haar broer kon herdenken.
„We willen dat ze een graf krijgen. En als er geen graven zijn, willen we in ieder geval weten waar hun stoffelijke resten zijn. We willen bij hun graven kunnen staan, al is het maar één keer. Dit is niet alleen onze eis, maar de eis van elke familie die in dezelfde situatie verkeert.”
Veel families hebben nog steeds geen afscheid kunnen nemen
Mehmet Emin Kılıç, bestuurslid van MEBYA-DER, benadrukte het bijzondere belang van dergelijke herdenkingen voor families die al decennia lang de kans wordt ontzegd om afscheid te nemen. Hij wees erop dat talrijke families tijdens de oorlog hun kinderen hebben verloren zonder daarna bevestiging van hun overlijden te krijgen of informatie over de verblijfplaats van hun stoffelijke resten.
“Deze families hebben hun kinderen 30 jaar geleden verloren en hebben jarenlang niets meer van hen gehoord. Zelfs vandaag de dag zijn er nog familieleden die niet in staat zijn geweest om hun kinderen te rouwen,” legde Kılıç uit.
Hoewel er nu herdenkingsdiensten kunnen worden gehouden, blijft de centrale vraag voor veel families onbeantwoord; ze weten nog steeds niet waar hun dierbaren begraven liggen, aldus Kılıç.
“De families kunnen nog steeds geen rust vinden omdat ze blijven zoeken naar antwoorden over de verblijfplaats van de stoffelijke resten en de graven van hun kinderen. Vandaag hebben we een herdenking georganiseerd, maar de nabestaanden hebben herhaaldelijk de eis gesteld om te weten waar de graven zich bevinden.”
Kılıç wees erop dat decennia van onzekerheid het voor veel families moeilijk hebben gemaakt om de dood van hun kinderen en broers en zussen te verwerken. Daarom moeten zij de kans krijgen om de graven van hun dierbaren te vinden en te bezoeken, voegde hij eraan toe.
“De belangrijkste eis van de families is dat zij de graven van hun kinderen kunnen bezoeken. Zelfs als er nog maar één botje over is, willen we daarheen gaan en het zien. Families moeten de kans krijgen om de graven te vinden en te bezoeken,” concludeerde Kılıç.
