ANF Nieuwsagentschaop sprak met Musa Farisoğulları, voormalig parlementslid voor Amed namens de Democratische Volkspartij (HDP) en voormalig bestuurslid van het Congres voor een Democratische Samenleving (DTK), over het huidige politieke klimaat in Turkije, het „Vredes- en Democratisch Samenlevingsproces”, de voortdurende praktijk van het benoemen van bewindvoerders ondanks dit proces, en de deelname van Koerden in ballingschap aan het politieke leven.
Zoals u hebt kunnen zien, kende Turkije met name na 2015–2016 een beleid en praktijk van het aanstellen van bewindvoerders. Hoe beoordeelt u deze benoemingen van bewindvoerders wat betreft hun impact op de lokale democratie of de democratie in bredere zin? Deze praktijk duurt nog steeds voort en breidt zich in Koerdische gemeenten uit over heel Turkije, waarbij ook andere politieke partijen worden betrokken.
Wanneer we het proces van 2015 en 15 juli beoordelen in termen van hun gevolgen, moeten we ze beschouwen als een zet van facties binnen de staat. De uitzonderlijke omstandigheden die destijds werden gecreëerd, werden gebruikt om een systeem op te bouwen waarin één man centraal stond. Tijdens de noodtoestand verschoof de aandacht naar de Koerden en de democratische krachten. Instellingen werden gesloten en duizenden mensen werden uit hun functie ontslagen.
In 2016 werd het curatorschapssysteem geïnstitutionaliseerd. Het afzetten van gekozen medeburgemeesters is niet louter een overdracht van een gebouw; het is een schending van de wil van tienduizenden of honderdduizenden burgers. Het feit dat Koerden hun lokale bestuurders uit eigen beweging kozen, stoorde de centrale regering. Onze waarschuwingen destijds — „Wat vandaag op ons wordt toegepast, zal morgen op jullie worden toegepast“ — werden echter niet ter harte genomen. Vandaag de dag is het curatorschap een algemeen bestuursmodel geworden dat zich uitstrekt tot oppositiepartijen, CHP-gemeenten en zelfs bedrijven.
Momenteel is er ook een proces gaande in Turkije. Een van de sleutelbegrippen die in dit zoekproces naar voren komt – en dat door de Koerdische kant wordt omschreven als het „Vrede- en Democratische Samenlevingsproces“ – is „democratische integratie“. Aan de ene kant staat een op curatele gebaseerde en gecentraliseerde benadering, terwijl aan de andere kant een benadering staat die pleit voor de versterking van het lokale bestuur. Waarom denkt u dat er zoveel belang wordt gehecht aan lokale besturen, en welke rol kan het lokale niveau spelen bij de ontwikkeling van een democratische samenleving?
Deze kwestie is het resultaat van een historisch en uitgebreid onderzoek. Sinds de jaren negentig zijn er herhaaldelijk stappen ondernomen om een einde te maken aan de gewapende strijd en de kwestie via democratische politieke wegen op te lossen. Op 1 oktober 2025 werd de begroeting van MHP-leider Bahçeli aan de parlementaire fractie van de DEM-partij, gevolgd door zijn verklaringen, gezien als een teken dat het oude paradigma van „ontkenning en niet-erkenning“ achter zich werd gelaten. De leider van het Koerdische volk, Abdullah Öcalan, reageerde hierop met zijn verklaring van 27 februari, en binnen dit kader werden onderhandelingen gevoerd met een delegatie van de staat.
Ten eerste heeft de PKK, zoals bekend, zichzelf tijdens haar 12e congres ontbonden. Vervolgens verbrandde in juli 2025 een groep van 30 guerrillastrijders onder leiding van Besê Hozat hun wapens. Daarna trokken de guerrillastrijders zich, zoals bekend, uit bepaalde gebieden terug.
Deze stappen mogen niet als gewone ontwikkelingen worden beschouwd. Eerst werd er in het parlement een commissie ingesteld, gevolgd door een wetswijziging. Ondanks al deze stappen en symbolische gebaren van de Koerdische kant heeft Turkije echter nog geen concrete stappen gezet in de richting van overeenkomstige juridische en wetgevende regelingen. Met andere woorden: de stappen die de Turkse kant heeft genomen, staan niet in verhouding tot die van de Koerdische vrijheidsbeweging; ze zijn ontoereikend en voldoen niet aan de verwachtingen.
Anderzijds speelt juist hier het door u genoemde concept van „democratische integratie” een rol. Democratische integratie is geen eenzijdige oplegging of overgave; het betekent dat beide partijen elkaar op voet van gelijkheid en op vrijwillige basis ontmoeten onder nieuwe voorwaarden. De Koerden hebben geen oorlog gevoerd tegen de volkeren van Turkije; het probleem lag bij het staatsbestel. Om de wapens neer te leggen en het proces vooruit te helpen, moet deze situatie op een wettelijke en grondwettelijke basis worden geplaatst. Hoewel de kaderwet tekortkomingen vertoont, is deze door het parlement aangenomen. Er is echter behoefte aan een juridische en politieke basis die de samenleving vertrouwen geeft.
U bent al lange tijd in het buitenland en hebt de kans gehad om de ontwikkelingen te observeren. Een aanzienlijk deel van de Koerden leeft in ballingschap. Waarom vindt u het belangrijk dat Koerden in ballingschap deelnemen aan het politieke leven in de landen waar zij verblijven? Hoe beoordeelt u hun deelname?
Democratische integratie is geen concept dat beperkt blijft tot Turkije; het geldt ook voor onze miljoenen mensen in de diaspora. In het buitenland wonen vereist dat men de wetten en het rechtssysteem van het land waar men verblijft erkent, terwijl men tegelijkertijd zijn eigen identiteit, cultuur en organisatie behoudt.
Het is van essentieel belang dat we afstand nemen van een bekrompen, gesloten of ‘illegaal’ standpunt binnen de diaspora. We beschikken over tientallen instellingen en verenigingen in Europa. Deze structuren moeten directe banden aangaan met de politieke partijen, parlementen, gemeenten en maatschappelijke organisaties van de landen waar ze gevestigd zijn. Onze basisstrategie zou er zelfs uit moeten bestaan om vertegenwoordigers, die de taal en het systeem van die landen goed kennen, verkozen te krijgen in lokale besturen en parlementen.
Democratische integratie is een initiatief dat erop gericht is het bestaan van het Koerdische volk op juridische, wettige en politieke basis erkend te krijgen.
Hoe ziet u, in het licht van al deze ontwikkelingen, de toekomst van de legale democratische politiek in Turkije?
Mijn hoop is altijd groot geweest, en ik heb er het volste vertrouwen in dat we zullen slagen. De geografie van Anatolië en Mesopotamië is niet onbekend met het leven in gemeenschappen of met het naast elkaar bestaan van verschillende culturen en geloofsovertuigingen.
Wanneer de samenleving zich van onderaf organiseert, van de straat tot de wijkraden, van gemeenten tot coöperaties, zal ook de starre, gecentraliseerde staatsstructuur moeten veranderen. De staat zal niet volledig verdwijnen; de formule zou moeten luiden: „staat + democratie”. Zoals het voorbeeld van Zwitserland laat zien, laten modellen op basis van kantons en gemeenten, waar mensen rechtstreeks deelnemen aan de besluitvorming, inderdaad zien hoe democratie van onderaf kan worden opgebouwd.
Democratie is geen gunst die van bovenaf wordt verleend. Naarmate de samenleving haar eigen zelforganisatie ontwikkelt, zal ook de staat een passende houding moeten aannemen en meer openstaan voor democratie.
Bron: ANF
