De marxistische socioloog John Holloway ziet in de politieke concepten van Abdullah Öcalan een radicaal alternatief voor de mondiale kapitalistische orde. Het door Öcalan ontwikkelde idee van democratisch confederalisme is meer dan alleen een theoretisch model – het biedt een reële mogelijkheid om maatschappelijke verandering buiten de staatsmachtstructuren om te denken, aldus Holloway tijdens een gesprek met ANF Nieuwsagentschap in Istanbul. Aanleiding was de door de DEM-partij georganiseerde “Internationale conferentie voor vrede en een democratische samenleving”, waarvoor talrijke politieke en wetenschappelijke actoren waren uitgenodigd.
Holloway, die al jaren in Mexico woont en lesgeeft aan de Autonome Universiteit van Puebla, wordt beschouwd als een invloedrijke criticus van het orthodoxe marxisme. Met zijn bekendste werk “De wereld veranderen zonder de macht over te nemen” keerde hij zich al vroeg tegen het idee dat sociale bevrijding bereikt kon worden door de verovering van staatsinstellingen. In plaats daarvan zet hij in op een transformatie “van onderaf”, door middel van zelforganiserende bewegingen, gemeentelijke structuren en de opbouw van parallelle instellingen buiten de gevestigde machtscentra.
Öcalan en de kritiek op het staatssocialisme
“Abdullah Öcalan heeft op een zeer precieze manier gebroken met het klassieke marxisme”, zegt Holloway. “Hij weigert de staat te zien als het centrale middel voor maatschappelijke verandering – en dat is precies een van de diepste punten van kritiek die ik ook deel.”
Ondanks deze nabijheid tot de theorie van Öcalan benadrukt Holloway dat hij niet zo radicaal breekt met het marxisme. "Ik geloof niet dat we Marx achter ons moeten laten – integendeel. Veel van zijn analyses, met name de kritiek op de politieke economie, zijn vandaag de dag actueler dan ooit. Maar we moeten het marxisme anders lezen: minder als een handleiding voor het veroveren van de macht, meer als een kritiek op de machtsverhoudingen."
Voor Holloway ligt de werkelijke waarde van Öcalans denken in het feit dat het politieke perspectieven opent die verder gaan dan de gevestigde linkse strategieën. De Koerdische beweging, met haar focus op vrouwenemancipatie, ecologische duurzaamheid en basisdemocratische zelforganisatie, belichaamt een alternatief model voor samenleven in de samenleving.
Parallellen met de Zapatista-beweging
Deze strategie doet Holloway denken aan de Zapatista-beweging in het Mexicaanse Chiapas, die al decennia lang buiten de controle van de staat om autonome structuren heeft opgebouwd. “Zowel de Zapatistas als de Koerdische beweging zetten in op zelforganisatie in plaats van staatsmacht”, zegt hij. “Beiden proberen nieuwe sociale ruimtes te creëren die buiten de kapitalistische logica vallen.”
Hoewel hij zelf nooit in Rojava is geweest, heeft hij de ontwikkelingen daar met grote belangstelling gevolgd. De berichten over gemeentelijke structuren, coöperatieve economieën en een consequent feministische koers hebben hem ervan overtuigd dat er in de regio een serieus maatschappelijk experiment plaatsvindt. “Rojava zou een model kunnen zijn tegen het mondiale kapitalisme”, aldus Holloway. “Het idee van een gemeentelijke, niet-statelijke organisatie van de samenleving is niet alleen theoretisch, het wordt hier in de praktijk getest.”
“Revolutie opnieuw denken”
Voor Holloway is het juist deze praktische relevantie die de relevantie van Öcalans theorie uitmaakt. “Het idee van revolutie is de afgelopen decennia grotendeels in diskrediet gebracht door autoritaire staatsprojecten en het falen van linkse regeringen. De theorie van Öcalan en de praktijk van de Koerdische beweging brengen dit begrip weer ter sprake – niet als een terugkeer naar oude recepten, maar als een herformulering van maatschappelijke hoop.”
Deze hoop is vooral belangrijk in een tijd van toenemende mondiale onzekerheid. De klimaatcrisis, de groeiende sociale ongelijkheid en de autoritaire tendensen wereldwijd vragen om nieuwe vormen van politieke organisatie. “We hebben experimenten zoals Rojava nodig”, zegt Holloway. “Ze laten zien dat er alternatieven zijn en dat we de wereld daadwerkelijk kunnen veranderen zonder de oude macht over te nemen.”
Scepsis ten opzichte van de Turkse staat
Met het oog op de huidige situatie in Turkije toonde Holloway zich voorzichtig optimistisch. De hervatting van de discussies over een politieke oplossing voor de Koerdische kwestie verraste hem, zei hij, vooral gezien de repressieve houding van de regering en de voortdurende isolatie van Öcalan op het gevangeniseiland Imrali. Toch acht hij een nieuwe fase van dialoog mogelijk, ook al brengt die risico's met zich mee.
“De staat heeft de neiging om bewegingen te absorberen en te neutraliseren”, waarschuwt Holloway. “Daarom is het van cruciaal belang dat de Koerdische beweging haar radicale, communale wortels niet verliest.” Van een afstand constateert hij dat de Koerdische kant veel actiever naar oplossingen zoekt, terwijl de Turkse regering eerder vasthoudt aan het behoud van de status quo. Een duurzame oplossing kan echter alleen slagen als culturele rechten worden erkend, politieke vertegenwoordiging mogelijk wordt gemaakt en maatschappelijke alternatieven serieus worden genomen.
Bron: ANF
