Na twaalf jaar Jineolojî-werk in Europa ondergaat de Koerdische vrouwenwetenschap een heroriëntatie. Bestaande methoden moeten worden herzien, onderzoeksprojecten moeten nauwer worden gekoppeld aan het dagelijkse sociale leven en er moeten nieuwe vormen van gemeenschapsorganisatie worden ontwikkeld. Kira Legerhausen van de Jineolojî-academie sprak met ANF Nieuwsagentschap over deze kwesties in de marge van de Europese Jineolojî-conferentie in Haelen, Nederland. Haar aandacht gaat uit naar de levensomstandigheden van vrouwen, het doorbreken van patriarchale verhoudingen en het onderzoeken hoe wetenschappelijke kennis kan bijdragen aan tastbare maatschappelijke verandering.
„We zijn een belangrijke fase ingegaan. Het is een proces van heropbouw, verandering en transformatie,” legde Legerhausen uit. In de afgelopen twaalf jaar zijn er in Duitsland, Frankrijk, Spanje en andere Europese landen verschillende vormen van activisme ontstaan. Conferenties in Keulen, Parijs en Stockholm hebben ertoe bijgedragen dat vrouwen uit verschillende samenlevingen en politieke bewegingen bij elkaar zijn gekomen. De taak is nu om lessen te trekken uit deze ervaringen, merkte ze op.
“We willen ons werk zowel uitbreiden als verdiepen,” zei Legerhausen. Dit omvat het kritisch onder de loep nemen van bestaande onderzoeksbenaderingen en organisatiestructuren en het ontwikkelen van nieuwe vormen van sociale samenwerking.
Onderzoek naar de problemen waarmee vrouwen op lokaal niveau worden geconfronteerd
Van lokale onderzoeksgemeenschappen wordt verwacht dat ze in de toekomst een centrale rol zullen spelen. Legerhausen beschrijft deze als groepen waarin mensen gezamenlijk hun leefomstandigheden onder de loep nemen, maatschappelijke problemen bespreken en naar oplossingen zoeken. Onderzoek en organisatie moeten daarbij direct met elkaar verbonden zijn.
„We zijn nu op een punt gekomen waarop we het over gemeenschappen hebben. Wat houdt een gemeenschap in? Mensen komen samen, bespreken hun problemen en ontwikkelen gezamenlijke oplossingen,” zei ze.
Hoewel er de afgelopen jaren in diverse Europese landen talrijke studies zijn uitgevoerd, is het doel nu om een nauwkeuriger beeld te krijgen van de moeilijkheden waarmee vrouwen in afzonderlijke steden worden geconfronteerd en van de behoeften die voortvloeien uit hun specifieke leefomstandigheden.
Aangezien met name jonge vrouwen te maken hebben met ingrijpende sociale en technologische veranderingen, wijst Legerhausen op de impact van sociale media en het voortduren van patriarchale geweldsvormen, waaronder vrouwenmoord.
“Om deze ontwikkelingen effectief aan te pakken, is het noodzakelijk om de onderliggende oorzaken te onderzoeken en de bestaande banden met andere maatschappelijke instellingen te versterken. We moeten inzicht krijgen in de maatschappelijke problemen waarmee vrouwen worden geconfronteerd en bespreken hoe we deze omstandigheden kunnen veranderen,” zei ze.
Dit omvat nauwere samenwerking met culturele en artistieke instellingen, evenals het opbouwen van duurzame relaties met jonge vrouwen. Legerhausen noemde onderzoeks-, culturele en artistieke gemeenschappen als mogelijke organisatievormen. Het doel is om projecten te ontwikkelen die verder reiken dan losse evenementen.
Patriarchale gezinsrelaties transformeren
Voor Legerhausen vereist de zoektocht naar sociale alternatieven ook een onderzoek naar de geschiedenis van patriarchale overheersing. De huidige levensomstandigheden kunnen niet los worden gezien van de historische ontwikkeling van het kapitalistische en door mannen gedomineerde sociale systeem.
In dit verband verwees ze naar de analyse van Abdullah Öcalan over de maatschappelijke ondergeschiktheid van vrouwen en het ontstaan van de op gender gebaseerde arbeidsverdeling. Ze voegde er echter aan toe dat historisch onderzoek gekoppeld moet worden aan veranderingen in de directe leefomgeving van mensen.
“We moeten onze geschiedenis onderzoeken en de problemen goed begrijpen. Maar we moeten oplossingen zoeken binnen de samenleving. Samen met onze buren, onze gemeenschappen, vrienden en families kunnen we oplossingen ontwikkelen.”
Om deze reden richtte een van de zeven werkgroepen van de conferentie zich op het democratische gezin. Legerhausen wees erop dat gezinsrelaties verschillende uitdagingen met zich meebrengen, afhankelijk van de sociale achtergrond en migratie-ervaringen van mensen.
Legerhausen, die net als haar ouders in Duitsland is opgegroeid, verklaarde dat ook zij haar gezinsrelaties opnieuw moet bekijken. Voor Koerdische en Yezidische gezinnen die gedwongen waren hun vaderland te verlaten en nu in de diaspora leven, spelen echter nog extra ervaringen met ontheemding, ontworteling en maatschappelijke verandering een rol.
Voor Legerhausen hangt de discussie over democratische gezinsrelaties in het bijzonder samen met de vraag hoe traditionele mannelijke genderrollen kunnen worden getransformeerd.
“Een belangrijk punt is de verandering en transformatie van mannen. We hebben het eerder gehad over het ‘doden’ van de man en het transformeren ervan, maar tot nu toe hebben we nog onvoldoende oplossingen ontwikkeld,” zei ze, verwijzend naar het concept van het overwinnen van patriarchale mannelijkheid binnen de Koerdische vrouwenbeweging.
Volgens Legerhausen moet ook het onderwijs vanuit dit perspectief opnieuw worden bekeken: „Hoe kinderen opgroeien, welke waarden hen worden bijgebracht en hoe de relaties tussen generaties worden gevormd, heeft een directe invloed op de toekomst van de samenleving. Het gaat hierbij niet alleen om formele onderwijskansen, maar ook om de manier waarop mensen in het dagelijks leven met elkaar omgaan en van elkaar leren.“
De onderdrukte geschiedenis van vrouwen zichtbaar maken
Een ander belangrijk aandachtspunt van de conferentie was cultuur, kunst en het historisch geheugen van vrouwen. Legerhausen bekritiseerde het feit dat de conventionele geschiedschrijving grotendeels de perspectieven van staatsautoriteiten en mannelijke machthebbers weerspiegelt.
„De geschiedenis van vrouwen is grotendeels ongeschreven gebleven. De mannen die over staten regeerden, schreven hun eigen geschiedenis. De geschiedenis van vrouwen, de onderdrukten en degenen die verzet boden, is daarentegen niet voldoende gedocumenteerd.“
Om deze ervaringen aan het licht te brengen, moet ook rekening worden gehouden met bronnen die door de gevestigde historische wetenschap lange tijd zijn verwaarloosd, aldus Legerhausen, die daarbij met name traditionele liederen, mondelinge overleveringen en artistieke uitingsvormen benadrukte. Zij is van mening dat deze inzichten kunnen bieden in hoe vrouwen leefden, de maatschappelijke omstandigheden ervoeren en zich verzetten tegen onderdrukking.
Ze brengt dit werk ook in verband met de verdediging van taalkundige en culturele diversiteit. Duitsland zou in sommige opzichten kunnen worden beschouwd als een „begraafplaats van talen en culturen“, aldus Legerhausen. „De opkomst van de natiestaat heeft talrijke regionale tradities en culturele verschillen gemarginaliseerd. Een ander punt van zorg is dat delen van dit onderdrukte culturele erfgoed nu worden toegeëigend door rechtse en fascistische krachten. Jineolojî moet daarom helpen om deze ervaringen en culturele waarden vanuit een emancipatorisch perspectief weer onder de aandacht van het publiek te brengen.“
Jineolojî als gedeelde maatschappelijke verantwoordelijkheid
Om de geplande heroriëntatie te laten slagen, is Legerhausen van mening dat Jineolojî niet uitsluitend de verantwoordelijkheid van gespecialiseerde onderzoeksgroepen mag blijven. Ook vrouwen die op andere gebieden van de samenleving georganiseerd zijn, moeten de methoden ervan in hun eigen werk kunnen toepassen.
“Het gaat erom dat iedereen Jineolojî ziet als zijn of haar eigen taak en verantwoordelijkheid,” benadrukte ze. De vraag is hoe de tot nu toe opgedane kennis verder kan worden ontwikkeld, zodat verschillende instellingen en vrouwenorganisaties deze in de praktijk kunnen brengen.
In verschillende Europese landen zijn al Jineolojî-gemeenschappen opgericht, waarbij internationalistische vrouwen een bijzonder actieve rol spelen. Legerhausen ziet dit deels als een gevolg van de Rojava-revolutie, die sinds 2011/2012 bij veel mensen in Europa interesse heeft gewekt voor de Koerdische vrouwenbeweging en haar benaderingen van sociale transformatie.
„De belangstelling onder onze internationalistische vrienden is aanzienlijk toegenomen. Ook zij zoeken naar oplossingen voor de problemen binnen hun eigen samenlevingen en putten inspiratie uit de Rojava-revolutie“, aldus Legerhausen.
Ze merkte op dat de conferentie in Haelen daarom niet alleen bedoeld was om het tot nu toe verrichte werk te evalueren, maar ook om gezamenlijke initiatieven voor de komende periode te ontwikkelen.
“We moeten nadenken over hoe we ons werk kunnen reorganiseren. Samen willen we bespreken welke plannen en projecten we voor de toekomst kunnen ontwikkelen,” voegde ze eraan toe.
