- Brussel
In een verklaring die aan het begin van het jaar werd gepubliceerd, heeft het Nationaal Congres van Koerdistan (KNK) de balans opgemaakt van de ontwikkelingen van het afgelopen jaar en de belangrijkste politieke uitdagingen voor 2026 genoemd. De focus ligt op de stand van zaken van het dialoogproces in Turkije, de politieke crisis in Zuid-Koerdistan, de druk op Rojava, de onderdrukking in Iran en de internationale oorlogssituatie. Het KNK roept op tot eenheid en benadrukt: “Koerdistan heeft vandaag meer dan ooit behoefte aan een gezamenlijke houding, duidelijkheid en actief verzet.”
Het proces vordert langzaam maar zichtbaar
Met betrekking tot de situatie in Noord-Koerdistan en Turkije benadrukt de KNK dat 2025 een jaar vol uitdagingen en politieke conflicten was. Ondanks grote obstakels is de politieke dialoog om de Koerdische kwestie op te lossen niet tot stilstand gekomen. Integendeel: Abdullah Öcalan, de oprichter van de PKK, heeft herhaaldelijk belangrijke boodschappen over het proces laten overbrengen, waarop de Koerdische vrijheidsbeweging concrete stappen heeft ondernomen.
De KNK benadrukt positief dat er in het Turkse parlement een commissie is opgericht om oplossingen voor de Koerdische kwestie uit te werken. Deze commissie bestaat uit verschillende partijen en heeft eind november een bezoek gebracht aan de zwaarbeveiligde gevangenis op het eiland Imrali om daar met Öcalan te spreken. De commissie werkt momenteel aan een rapport dat in januari aan het parlement zal worden voorgelegd. Daarmee is het proces in een “juridische fase” gekomen.
Hoewel alles slechts langzaam vordert, blijft er een wederzijds staakt-het-vuren bestaan. “Een democratische oplossing in Noord-Koerdistan zou ook de weg vrijmaken voor een oplossing in heel Koerdistan”, aldus de verklaring. Daarom zijn de ogen van veel Koerden op dit proces gericht.
Zuid-Koerdistan: politieke blokkade brengt verworvenheden in gevaar
Met het oog op de situatie in Zuid-Koerdistan, respectievelijk de Koerdische regio van Irak, uit de KNK duidelijke kritiek. Ondanks de federale status zijn centrale artikelen van de Iraakse grondwet, bijvoorbeeld over de oplossing van de status van omstreden gebieden zoals Kerkûk (Kirkuk) en Xaneqîn (Chanaqin), nog steeds niet geïmplementeerd. Volgens de KNK vinden er in deze regio's nog steeds verdrijvingen van Koerden en gerichte demografische veranderingen plaats. Ook is de terugkeer van veel Yezidische vluchtelingen naar Şengal, meer dan elf jaar na de genocide op de religieuze gemeenschap door de terreurmilities van “Islamitische Staat” (IS), nog steeds niet mogelijk.
De KNK maakt zich ook zorgen over de politieke verlamming in de regio: vijftien maanden na de laatste verkiezingen is er in Hewlêr (Erbil) nog steeds geen nieuwe regering of parlementsvoorzitter benoemd. Dit brengt de tot nu toe bereikte resultaten in Zuid-Koerdistan in gevaar. De economische situatie verergert bovendien de sociale druk. Ook de Turkse militaire aanwezigheid op Zuid-Koerdisch grondgebied en de aanvallen van het leger gaan ongehinderd door. “Gezien deze algemene situatie is nationale eenheid urgenter dan ooit”, aldus de KNK.
Oost-Koerdistan: ondanks repressie hoop op verandering
In de verklaring spreekt de KNK zijn waardering uit voor het aanhoudende verzet in Oost-Koerdistan (Rojhilat), met name onder de leus “Jin, Jiyan, Azadî”. Ook al is de beweging in een rustigere fase gekomen, er blijft hoop. De oprichting van een “dialoogcentrum” met deelname van verschillende Oost-Koerdische krachten wordt als een positief signaal genoemd. Dit centrum moet worden versterkt om een gemeenschappelijke politieke basis te creëren.
Tegelijkertijd bekritiseert de KNK de repressie door de Iraanse staat: arrestaties, executies, aanvallen op kolbar (grenshandelaren) en systematische intimidatie zijn aan de orde van de dag. Iran staat bovendien internationaal onder druk – niet in de laatste plaats sinds de militaire spanningen met Israël in juni. Ook al is het conflict momenteel onderbroken, het kan op elk moment weer oplaaien. De huidige situatie biedt echter ook kansen voor nieuwe initiatieven in Oost-Koerdistan – “op basis van vrijheid en vrede”.
Rojava: verworvenheden verdedigen, status veiligstellen
Over de situatie in Rojava en alle andere gebieden van het Democratisch Zelfbestuur van Noord- en Oost-Syrië (DAANES) verklaart de KNK dat daar al 14 jaar een de facto autonome status bestaat, die onder moeilijke omstandigheden is verdedigd. De bescherming en erkenning van deze status zijn van cruciaal belang – niet alleen voor Rojava, maar voor heel Koerdistan.
“Na de val van het Baath-regime wordt Syrië gedomineerd door islamitische groeperingen en milities. Minderheden zoals alawieten, christenen, yezidi's en natuurlijk Koerden worden nog steeds blootgesteld aan aanvallen.” Op basis van het akkoord van 10 maart zijn weliswaar gesprekken begonnen tussen het autonome bestuur en de Syrische overgangsregering in Damascus, benadrukt de KNK. “Tot nu toe hebben deze echter nog geen concrete resultaten opgeleverd.” Ondanks de groeiende internationale aandacht heeft Rojava nog steeds brede steun nodig. “Rojava verdedigen betekent heel Koerdistan verdedigen”, benadrukt het Koerdische ballingschapsparlement.
Centrale eis: vrijheid voor Abdullah Öcalan
De verklaring benadrukt opnieuw de centrale rol van Abdullah Öcalan voor een politieke oplossing van de Koerdische kwestie. De volledige isolatie van de PKK-oprichter op het Turkse gevangeniseiland Imrali is niet alleen problematisch vanuit mensenrechtenoogpunt, maar verhindert ook elk serieus perspectief op dialoog en begrip. “Zonder de deelname van Öcalan is een geloofwaardig politiek proces niet mogelijk”, aldus de KNK. Daarom moet zijn fysieke vrijheid worden gewaarborgd en moeten de democratische voorwaarden voor gesprekken worden hersteld. In dit verband roept de KNK opnieuw op tot steun voor de internationale campagne “Vrijheid voor Abdullah Öcalan – Politieke oplossing van de Koerdische kwestie”.
Repressie tegen politieke gevangenen in Turkije en Iran
Los daarvan wijst de KNK ook op de situatie van talrijke politieke gevangenen in de regio. In Iraanse gevangenissen zouden bijvoorbeeld nog steeds willekeurige arrestaties, martelingen en executies plaatsvinden. Vooral Koerdische activisten en kolbar zouden hierdoor getroffen worden. Ook in Turkse gevangenissen zouden mensenrechtenschendingen voortduren, met name door isolatie, beperking van het recht op verdediging en politiek gemotiveerde vonnissen. De KNK eist een einde aan deze repressieve maatregelen en roept op tot internationale solidariteit met alle getroffenen.
Slotoproep
“Het Koerdische volk gaat een nieuw jaar tegemoet dat vol uitdagingen, maar ook vol kansen is”, aldus de verklaring. De inspanningen voor eenheid, dialoog en vrede moeten worden voortgezet met als doel een rechtvaardige en duurzame oplossing voor Koerdistan te bereiken.
Foto: KNK-vergadering over de situatie in Oost-Koerdistan, archieffoto © Shnoyi Mendan/Aryen/Stêrk/ANF
