- Noord-Koerdistan
Koerdische juristen en mensenrechtenactivisten in Amed (ook bekend als Diyarbakır) hebben aangedrongen op ingrijpende juridische hervormingen om een democratische oplossing voor de Koerdische kwestie te vinden. In de aanloop naar een voor juli aangekondigde „Conferentie van Democratische Koerdische Juristen” verklaarden zij dat nieuwe wettelijke en grondwettelijke regelingen onmisbaar zijn voor een duurzaam democratisch proces.
De verklaring werd voorgelezen in het historische Iskender Pasha-herenhuis in Amed. Onder de deelnemers bevonden zich de covoorzitters van de Vereniging van Advocaten voor Vrijheid (ÖHD), Serhat Çakmak en Ekin Yeter, voorzitters van verschillende advocatenorden in de Koerdische regio, evenals talrijke juristen en mensenrechtenverdedigers. De verklaring werd voorgelezen in het Koerdisch (Kurmancî en Kirmanckî) en het Turks.
“De Koerdische bevolking is een eeuw lang van haar rechten beroofd”
In de verklaring stond dat de Koerdische bevolking, ondanks het feit dat zij een “grondleggend element van de Republiek” vormt, sinds de oprichting van de Republiek stelselmatig is genegeerd en uitgesloten van de juridische en politieke sfeer. Er werd op gewezen dat beleid dat de taal, identiteit en cultuur van de Koerden ontkent, al decennialang als staatsdoctrine wordt gevoerd, terwijl mensen die zich tegen dit beleid verzetten, worden onderdrukt, gecriminaliseerd of vervolgd.
De juristen verwezen naar de gevolgen van het decennialange conflict: duizenden doden, politieke gevangenen, verwoeste nederzettingen, massale ontheemding van miljoenen mensen en strenge beperkingen op politieke activiteiten. Eerdere pogingen tot een oplossing waren ook herhaaldelijk gesaboteerd, merkten zij op. Met name, zo zeiden zij, werd het dialoogproces tussen 2013 en 2015 uiteindelijk beëindigd door de hervatting van de oorlog tegen de Koerden en de daaropvolgende uitbreiding van de noodtoestand.
De oproep van 27 februari als historisch keerpunt
In de verklaring werd de oproep van Abdullah Öcalan van 27 februari 2025 tot vrede en een democratische samenleving omschreven als een historische breuk in de „cyclus van ontkenning en opstand“. Met zijn oproep tot ontbinding van de PKK en het beëindigen van de gewapende strijd, zo stond er, benadrukte Öcalan tegelijkertijd de noodzaak van een democratisch politiek en juridisch fundament. “Het daadwerkelijk neerleggen van de wapens en de zelfontbinding van de PKK vereisen de erkenning van de democratische politiek en de juridische dimensie daarvan”, aldus de verklaring, verwijzend naar de boodschap van Öcalan.
Oproep tot overgangswetgeving en juridische status
De juristen verklaarden dat na de voltooiing van de eerste fase van het door Öcalan geïnitieerde proces, de fase van “democratische integratie” nu van start ging. Hiervoor zijn concrete juridische stappen nodig, merkten zij op. Tot de eisen behoren overgangswetgeving, democratisering van het politieke systeem en juridische erkenning van de status van Abdullah Öcalan en, daarmee samenhangend, het politieke bestaan van het Koerdische volk. “Nieuwe wettelijke regelingen die democratische integratie mogelijk maken, zijn onvermijdelijk”, aldus de verklaring.
Er werd met name de nadruk gelegd op de noodzaak om Öcalan vrije werk- en leefomstandigheden te bieden en mogelijkheden voor politieke dialoog wettelijk te waarborgen. Tegelijkertijd moet het mensen die de gewapende strijd hebben beëindigd, mogelijk worden gemaakt om deel te nemen aan de democratische politiek, zo werd in de verklaring benadrukt.
Oproep tot een nieuwe grondwet en collectieve rechten
De verklaring koppelde de eis voor een democratische oplossing voor de Koerdische kwestie aan een alomvattende sociale en juridische transformatie. De eisen omvatten gelijkwaardig burgerschap, vrijheid van meningsuiting en organisatie, versterking van het lokale zelfbestuur, onderwijs in de moedertaal, erkenning van collectieve rechten en een nieuwe democratische grondwet. Deze grondwet, zo stelden zij, zou niet alleen de rechten van Koerden moeten waarborgen, maar ook de rechten van verschillende identiteiten en geloofsgemeenschappen in Turkije wettelijk moeten beschermen.
De juristen hadden ook kritiek op de bestaande “nationalistische, patriarchale en op veiligheid gerichte juridische structuren” en riepen op tot een democratisch rechtssysteem waarin vrijheid, gelijkheid, de emancipatie van vrouwen en ecologische principes centraal staan.
Conferentie wil juridisch debat over een democratische oplossing verdiepen
De „Conferentie van Democratische Koerdische Juristen“ staat gepland voor 4 en 5 juli in Amed. Volgens de organisatoren heeft de conferentie tot doel een platform te bieden waar juristen, mensenrechtenverdedigers en democratische organisaties de juridische grondslagen van een politieke oplossing voor de Koerdische kwestie kunnen bespreken. In de verklaring staat dat het doel is „toegang tot het rechtssysteem te verwezenlijken voor het Koerdische volk in de tweede eeuw van de Republiek“.
