De afgevaardigde van het kanton Bazel, Franziska Stier (BastA!), verbleef van 1 tot 3 februari met de Delegation for Humanity in Rojava in de zelfbestuurde gebieden in Rojava. Het was de eerste internationale delegatie sinds 6 januari. In een persoonlijk verslag deelt de politica haar indrukken van het kanton Cizîrê en de talrijke gesprekken ter plaatse.
"We kwamen terecht in een regio in staat van nood. En in een samenleving die ondanks een formeel staakt-het-vuren niet tot rust komt.
Een staakt-het-vuren zonder vertrouwen
Op vrijdag 30 januari kwamen de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) en de Syrische overgangsregering onder leiding van al-Scharaa een onmiddellijk staakt-het-vuren overeen. De overeenkomst met de Syrische overgangsregering, die de integratie van de politieke en militaire structuren van Noord- en Oost-Syrië in de Syrische centrale staat vastlegt, werd ondertekend om verder bloedvergieten te voorkomen. “We wilden deze overeenkomst niet”, vertelde een vertegenwoordiger van het autonome bestuur in Cizîrê ons. “Maar we moesten het voor ons volk accepteren, zodat het bloedbad zou stoppen.” Er is echter geen vertrouwen in de overgangsregering. Noch de politieke leiders, noch de bevolking voelen zich veilig. Te vaak zijn overeenkomsten geschonden, te vaak was de internationale gemeenschap bereid compromissen te sluiten ten koste van de mensen hier.
“Onze toekomst is verbonden met Syrië en het Midden-Oosten”, legt de vertegenwoordiger van het kanton Cizîrê ons uit. “We hopen op vrede. Maar we zijn bereid onze vrijheid te verdedigen.” Internationale veiligheidsgaranties zijn dan ook des te urgenter. Zonder deze garanties blijft dit staakt-het-vuren een kaartenhuis in de storm.
Algemene mobilisatie – wanneer een samenleving verantwoordelijkheid neemt
Rojava heeft de algemene mobilisatie afgekondigd. Dat klinkt militair, maar betekent veel meer. Het betekent dat mensen uit bijna elk huishouden naar vermogen meewerken. Burgers beveiligen 's nachts hun wijken. In Qamişlo staan elke nacht tien vrijwilligers bij elke controlepost in de stad. 17 noodcommissies coördineren de bescherming, verzorging en ondersteuning van tienduizenden ontheemden.
Foto: Grensovergang Sêmalka
“Alle mensen verdedigen hun steden en Rojava”, zegt Rojhat Efrîn, hoofd van de grensovergang Sêmalka. Vertegenwoordigers van Kongra Star, de Koerdische vrouwenbeweging van Rojava, formuleren het nog duidelijker: “Gezien de dreigende genocide moeten we al onze energie richten op zelfverdediging.” Deze energie en vastberadenheid zijn voelbaar tijdens de officiële bijeenkomsten die onze delegatie houdt met administratieve en maatschappelijke instanties, maar ook op straat.
170.000 ontheemden – en geen garanties
In Qamişlo wonen momenteel ongeveer 170.000 binnenlandse ontheemden. Het zijn families uit Efrîn, Raqqa en Tabqa. Velen zijn meerdere keren verdreven. Ze slapen in scholen, moskeeën en academies, waar ze zeer krap bij elkaar liggen. “De mensen hier hebben een tekort aan alles”, vertelde een vertegenwoordiger van de Raad van Ontheemden uit Efrîn en Şehba, die zorgt voor de vluchtelingen. “En ze hebben garanties nodig.” Om terug te kunnen keren, moeten ze geloofwaardige garanties krijgen dat hun veiligheid en integriteit gewaarborgd zijn.
Foto: Raad van ontheemden uit Efrîn en Şehba
Hoewel het akkoord een recht op terugkeer voor ontheemden vastlegt, verhinderen gewapende groeperingen in werkelijkheid de terugkeer. Bovendien zijn huizen onteigend en opnieuw bezet. Cemal Reşîd, van de Raad voor Ontheemden, vertelt: “Om terug te keren moeten de families 3.000 dollar betalen om terug te keren naar hun eigen eigendom – naar huizen waaruit ze met geweld zijn verdreven.”
Sommige ontheemden uit Aleppo zijn naar Efrîn gevlucht. Maar ook daar heeft Turkije zich niet teruggetrokken. De commissie die verantwoordelijk is voor binnenlandse ontheemden meldt aanhoudende gewelddadigheden zoals verkrachtingen, moorden en systematische pesterijen.
En bovenal heerst er bezorgdheid over de mensen: “We missen ongeveer 3.000 personen en we weten niet wat er met hen is gebeurd, noch waar ze zijn”, voegt mevrouw Nesrin van de Raad voor Ontheemden toe.
Kongra Star: “Onze stemmen bereiken hier niemand – jullie moeten ze de wereld in brengen”
Rojava is een feministisch project, een democratisch experiment en een belofte.
“We vechten niet alleen voor vrouwenrechten”, vertelde een vertegenwoordigster van Kongra Star ons. “We vechten voor taal, voor politieke rechten, voor minderheden.” Het co-voorzitterssysteem, de YPJ, de vrouwendorpen, de wetten van het maatschappelijk contract. Dat alles staat nu onder druk.
De integratie in een nieuw Syrië is politiek overeengekomen, maar om vrouwenrechten in de Syrische grondwet te verankeren, is een politieke strijd nodig. “We vechten tegen een ideologie die ons niet als mensen ziet. Hoe kan die ons dan als vrouwen zien?”, legt een vertegenwoordigster van Kongra Star uit.
Hun boodschap aan de vrouwen in de diaspora luidt: “Het kapitalisme maakt ons leven en onze strijd hier moeilijker. Word alsjeblieft geen bondgenoten van dit systeem. Onze stemmen bereiken hier niemand – jullie moeten ze de wereld in dragen.”
De strijd om Rojava is niet louter militair en wordt buiten de grenzen van Syrië gevoerd. Desinformatiecampagnes op sociale media of het overnemen van jihadistische verhalen in de westerse mainstreammedia creëren een beeld dat wij, vrouwen en genderqueer personen, resoluut moeten tegenspreken door de stemmen van onze zusters in Rojava hoorbaar te maken.
Cultuur in verzet
Ook de cultuurmakers verzetten zich. Het gaat daarbij niet alleen om het beschermen van de Koerdische kunst, maar ook om de culturele diversiteit van Syrië. “Hier vieren moslims Newroz en Koerden vieren Īd al-fitr”, leggen Ilyas Sido en Feryal Çoli, de covoorzitters van de kunst- en cultuurcommissie in Qamişlo, ons uit.
Cultuur maakt deel uit van het verzet. De revolutie begon ook met videofilms, liederen en toneelstukken. “We vechten met onze kunst en soms ook met wapens. Maar we willen gewoon muziek maken”, leggen kunstenaars in Qamişlo ons uit.
Foto: In de filmcommune in Qamişlo
Ook de jihadisten zijn zich bewust van de kracht van kunst en cultuur en richten hun aanslagen dan ook specifiek op kunstenaars. Zo ontving zanger Selman Ibrahim bijvoorbeeld moorddreigingen tegen zichzelf en zijn vier kinderen vanwege een lied. Een kunstenaar van de filmgemeenschap in Qamişlo verklaarde: “Als we niet vrij zijn, kunnen we geen kunst maken. Dus moeten we ons land bevrijden.”
Een nieuwe fase van verzet
Rojava is niet alleen een Koerdisch project. Het is een model voor een democratisch, pluralistisch Syrië en een tegenhanger van nationalisme en jihadisme, dat onze steun meer dan ooit nodig heeft.
De teleurstelling over de vroegere bondgenoten in de strijd tegen IS is groot. Samen hebben ze in 2015 IS verslagen. Daarbij heeft het Koerdische volk de hoogste prijs betaald. 11.000 zonen en dochters zijn omgekomen, meer dan 20.000 raakten gewond. Maar nu erkent de internationale gemeenschap een jihadist als legitieme president om haar belangen in de regio te behartigen.
Vandaag de dag accepteert de internationale gemeenschap een politieke koers die centrale waarden als gelijkheid, pluralisme en democratie tot onderhandelingsmateriaal maakt.
Maar Rojava zou Rojava niet zijn als het niet zou rekenen op de kracht van de volkeren zelf. De beelden van de protesten over de hele wereld geven hen kracht, moed en hoop.
Alle mensen die aan de zijde van Rojava staan, maken daarmee deel uit van de huidige algemene mobilisatie. De strijd voor de vrijheid van de mensen in Rojava is niet louter militair, maar ook ideologisch, en vereist diplomatie, politiek handelen en onze gezamenlijke inzet in het publieke debat. Het is aan de mensen in Europa om de houding van hun regeringen te beïnvloeden en hen te verplichten zich aan de gemeenschappelijke waarden te houden.
Een toename van jihadistische ideologieën bedreigt niet alleen de diversiteit en de mensen in Syrië, maar ook de vrijheid en veiligheid van de hele wereld.
Dit artikel is in het Turks verschenen in de krant “Yeni Özgür Politika”.
