- Zuid-Koerdistan
De militaire en veiligheidsexpert Jabar Yawar (ook wel Cebar Yaver) beschouwt de onopgeloste conflicten tussen de KDP en de PUK (YNK) als het grootste gevaar voor de Koerdische regio van Irak (KRI). In een gesprek met ANF Nieuwsagentschap sprak de voormalige secretaris-generaal van het Peshmerga-ministerie zich ook uit over het einde van de internationale anti-IS-coalitie en de reorganisatie van de Peshmerga-troepen.
Het einde van de coalitiemissie komt voor Yawar niet als een verrassing. De alliantie is onder specifieke omstandigheden ontstaan: de „Islamitische Staat“ (IS) controleerde destijds grote delen van Irak en Syrië, had ongeveer een kwart van het Iraakse grondgebied bezet en vormde een directe bedreiging voor Bagdad, Saoedi-Arabië en Jordanië. „De VS hebben, rekening houdend met hun eigen belangen, een coalitie van meer dan 70 landen samengesteld.“
Twee jaar geleden beoordeelde een gezamenlijke militaire commissie van Irak, de KRI en de VS het resterende gevaar van IS. Zij kwam tot de conclusie dat de organisatie haar territoriale controle had verloren en dat haar militaire en financiële capaciteiten aanzienlijk waren verzwakt. Daarop werd een terugtrekking in twee fasen overeengekomen: tegen eind september 2025 zouden de coalitietroepen zich terugtrekken uit Centraal- en Zuid-Irak. Gisteren, 30 september, kwam ook de missie van de coalitie in de KRI volgens het afgesproken tijdschema ten einde.
Over het tijdstip van de terugtrekking heerst er binnen de politiek van Zuid-Koerdistan echter onenigheid. Mesûd Barzanî en Mesrûr Barzanî (KDP) vinden het te vroeg en waarschuwen voor een mogelijke terugkeer van IS. Qubad Talabanî (PUK) en de Iraakse regering gaan er daarentegen van uit dat de lokale strijdkrachten inmiddels in staat zijn om de verantwoordelijkheid voor de veiligheid op zich te nemen.
Het gevaar van IS is nog niet geweken
Yawar zelf waarschuwt ervoor om de verzwakking van IS gelijk te stellen aan het einde ervan. „Het gevaar van IS is nog niet volledig geweken.“ De organisatie zet haar propaganda met name via digitale media voort en raakte pas enkele dagen geleden verwikkeld in een gevecht met het Iraakse leger, waarbij twee burgers omkwamen. Tegelijkertijd staat buiten kijf dat haar eenheden aanzienlijk verzwakt zijn.
Ook de terugtrekking van de internationale coalitie betekent volgens Yawar niet het einde van de westerse invloed in de regio. Irak onderhoudt nog steeds bilaterale militaire en economische overeenkomsten met de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk. Via het Iraakse ministerie van Defensie zou ook de KRI van deze overeenkomsten en de luchtverdediging kunnen profiteren.
Conflict tussen KDP en PUK als grootste gevaar
Yawar ziet het grootste gevaar voor de KRI sowieso elders: in de aanhoudende verdeeldheid tussen de KDP en de PUK. „Het grootste risico is dat er geen regering kan worden gevormd en dat het parlement al twee jaar niet functioneert. Gevaarlijker kan het bijna niet worden.“ Wie gewapende groeperingen en IS wil bestrijden en tegelijkertijd de wettelijke rechten van de KRI ten opzichte van Bagdad wil afdwingen, moet eerst binnen de Koerdische gemeenschap overeenstemming bereiken. Daarom heeft de vorming van een daadkrachtige regering prioriteit. Daarna moeten ook de betrekkingen met Bagdad worden genormaliseerd, zodat de veiligheidstroepen van beide partijen gezamenlijk bestaande veiligheidslacunes kunnen dichten.
Partijcontrole over de Peshmerga moet ophouden
Hoe moeilijk zo’n intern-Koerdische overeenstemming is, blijkt al decennia lang ook bij de Peshmerga. Yawar herinnerde aan de eerste poging uit 1992, toen de PUK, de KDP, de Islamitische Beweging en socialistische en communistische partijen hun krachten bundelden onder de vlag van een „Leger van Koerdistan“. Met de interne Koerdische oorlog van 1994 viel de gezamenlijke structuur uiteen en werden de eenheden weer ondergeschikt gemaakt aan de partijen.
Ook een nieuwe poging in 2009 met de eenheden 70 en 80 kon de partijpolitieke controle niet overwinnen. Pas het sinds 2022 voortgestuwde eenwordingsproces leidde nu tot een formele herschikking: de tot nu toe aan de KDP toegewezen 80e eenheid werd als Eerste Regio, de aan de PUK toegewezen 70e eenheid als Tweede Regio ondergebracht bij het Peshmerga-ministerie.
Daarmee is dit deel van de organisatorische samenvoeging afgerond. Of daarmee ook de feitelijke controle van de partijen eindigt, blijft voor Yawar echter de cruciale vraag: „We hopen dat er deze keer een einde komt aan de overheersing van de partijen over de Peshmerga-troepen.“
Hoge Politieke Raad voor de vier delen van Koerdistan
Naast de KRI acht Yawar ook een nauwere samenwerking tussen de politieke krachten in alle vier de delen van Koerdistan noodzakelijk. Een gezamenlijk militair leiderschap is echter moeilijk te realiseren, gezien de opsplitsing van Koerdistan in vier staten. Het uitgangspunt moet daarom een gezamenlijke politieke structuur vormen: „Om de Koerdische kwestie tegenover de wereld als een gezamenlijke aangelegenheid te kunnen vertegenwoordigen, moet er een Hoge Politieke Raad worden opgericht.“ Pas op basis daarvan kunnen verdere stappen volgen.
Bron: ANF
