- Turkije
De medevoorzitter van de DEM-partij, Tuncer Bakırhan, heeft opgeroepen tot concrete wettelijke maatregelen om het politieke oplossingsproces rond de Koerdische kwestie weer op gang te brengen. In een toespraak voor de parlementaire fractie in Ankara sprak hij van een „historische kans“ voor vrede, maar uitte hij tegelijkertijd kritiek op het uitblijven van politiek initiatief.
Bakırhan maakte duidelijk dat een duurzame oplossing niet langer kan worden uitgesteld. “De oplossing ligt in een democratische regeling van de Koerdische kwestie”, zei hij, en hij sprak zich uit tegen een afwachtend beleid in het licht van regionale conflicten. Vrede ontstaat “niet door twijfel of aarzeling, maar door moed”. Centraal daarbij staat het creëren van een duidelijk juridisch kader. De huidige impasse is vooral een uiting van politieke passiviteit. “Als dit proces serieus wordt genomen, moet het op een juridische basis worden geplaatst”, verklaarde Bakırhan. Recht is de voorwaarde om ervoor te zorgen dat een mogelijk vredesproces vertrouwen kan wekken en stand kan houden.
Wettelijk kader als sleutel
Met het oog op het vastgelopen debat tussen de staat en de PKK wees Bakırhan op de wederzijdse voorwaarden van beide partijen. Terwijl overheidsinstanties al maanden aandringen op volledige ontwapening, eist de Koerdische kant wettelijke garanties voor een terugkeer naar de democratische politiek. “Mensen keren niet terug in onzekerheid, maar in veiligheid”, zei Bakırhan. Wie een afkeer van de gewapende strijd eist, moet tegelijkertijd definiëren onder welke juridische voorwaarden dit moet gebeuren.
De DEM-partij stelt daarom voor om op korte termijn een overeenkomstige wet in het parlement aan te nemen. Het reeds beschikbare commissieverslag zou hiervoor als basis kunnen dienen. “De politiek moet de weg vrijmaken, zodat het land opgelucht adem kan halen”, aldus Bakırhan. Tegelijkertijd kondigde hij aan dat zijn partij ook verantwoordelijkheid zal eisen: mochten er juridische voorwaarden worden gecreëerd en toch geen stappen worden ondernomen, dan zal men dit publiekelijk aan de kaak stellen.
De rol van Öcalan in het centrum van het proces
Bakırhan kent de Koerdische vertegenwoordiger Abdullah Öcalan een centrale rol toe in het vredesproces. Zijn juridische status en detentieomstandigheden zouden moeten worden opgehelderd om een serieuze politieke oplossing mogelijk te maken. Bakırhan bekritiseerde het feit dat Öcalan, ondanks zijn sleutelrol, nog steeds onder sterk beperkte omstandigheden op het gevangeniseiland Imrali vastzit. “Het is politiek onbegrijpelijk om zo'n centrale figuur in een decennialang conflict in isolatie te houden en tegelijkertijd van hem te verwachten dat hij meewerkt aan een oplossingsproces”, zei hij.
Öcalan zelf heeft duidelijk gemaakt dat het hem niet om persoonlijke privileges gaat, maar om de mogelijkheid om onder vrije omstandigheden te werken en te communiceren. “Mijn enige zorg is dit probleem op te lossen”, citeerde Bakırhan zijn standpunt. Het creëren van passende communicatie- en arbeidsomstandigheden is daarom geen individuele concessie, maar een politieke noodzaak voor de voortgang van een mogelijk vredesproces.
Voorstel voor een waarnemingscommissie
Als volgende concrete stap bracht Bakırhan de instelling van een door het parlement gesteund mechanisme ter begeleiding van het proces ter sprake. De DEM-partij stelt de oprichting voor van een „commissie voor vredeswaarneming en -begeleiding“. Deze commissie zou moeten bestaan uit vertegenwoordigers van de in het parlement vertegenwoordigde partijen en het proces begeleiden, faciliteren en controleren. Het doel is om risico's te minimaliseren en het proces transparant en betrouwbaar te maken.
Een dergelijk instrument zou kunnen bijdragen aan het versnellen van noodzakelijke stappen en het creëren van een gezamenlijke politieke verantwoordelijkheid. Bovendien zou het comité de uitwisseling met de wetenschap en het maatschappelijk middenveld kunnen organiseren en zo een bredere maatschappelijke basis voor het proces kunnen waarborgen. “We hebben het hier over een moeilijk proces dat al belangrijke drempels heeft overschreden”, zei Bakırhan. De symbolische wapenstilstand van de PKK en de eerste parlementaire initiatieven zijn ontwikkelingen die moeten worden veiliggesteld en voortgezet.
Kritiek op de regering en verlies van vertrouwen
Tegelijkertijd uitte Bakırhan scherpe kritiek op het regeringsbeleid. Maatregelen zoals het ontslag van gekozen burgemeesters door door de staat aangestelde bewindvoerders en gerechtelijke uitspraken tegen lokale politici van de oppositie ondermijnen het vertrouwen in een serieus politiek proces. Als voorbeeld noemde hij de zaak van Mehmet Sıddık Akış, de afgezette burgemeester van Colemêrg (tr. Hakkari), tegen wie onlangs, ondanks tegengestelde signalen van de beroepsinstantie, een gevangenisstraf van bijna 20 jaar was opgelegd. Ook het uitblijven van de teruggave van door de oppositie bestuurde gemeenten zendt een tegenstrijdig signaal uit. “Dergelijke stappen leiden tot een uitholling van het vertrouwen en vormen een belemmering voor elke politieke oplossing. Wie vrede wil, moet vertrouwen creëren en niet verder ondermijnen”, benadrukte Bakırhan.
Oproep tot politieke verantwoordelijkheid
Bakırhan riep zowel de regering als de oppositie op om de bestaande mogelijkheden niet langer onbenut te laten. Het commissierapport, dat al sinds februari beschikbaar is, mag niet net als eerdere initiatieven zonder gevolg blijven. „De geschiedenis van dit land staat bol van de rapporten die in de kast zijn verdwenen”, zei hij. Het is nu van cruciaal belang om concrete stappen te zetten en het proces niet in gevaar te brengen door politieke passiviteit. De huidige onzekerheid is een van de grootste obstakels voor een vreedzame oplossing. “Als het proces in het ongewisse blijft, neemt de angst aan alle kanten toe”, waarschuwde Bakırhan. Dit zou ook externe en interne krachten kunnen versterken die belang hebben bij een escalatie.
Vrede als maatschappelijke noodzaak
Tot slot benadrukte Bakırhan dat het bij het beoogde proces niet alleen om politieke onderhandelingen gaat, maar om een fundamenteel maatschappelijk perspectief. Turkije staat voor de noodzaak om een uitgebreide democratische en juridische hervorming in gang te zetten. Daaronder vallen onder andere hervormingen in het rechtssysteem, een einde aan buitensporig lange voorlopige hechtenis en de uitvoering van vonnissen van internationale en nationale rechtbanken. “Turkije heeft maatschappelijke vrede nodig”, zei Bakırhan. Deze kan alleen tot stand komen op basis van rechtvaardigheid, gelijkheid en democratische rechten. De kans op een dergelijke ontwikkeling is aanwezig. Het is nu van cruciaal belang of de politieke actoren bereid zijn om verantwoordelijkheid te nemen en de nodige stappen te zetten.
