Besê Hozat, medevoorzitter van de Unie van Koerdische Gemeenschappen (KCK), sprak tijdens een exclusief interview met Medya Haber TV over de laatste ontwikkelingen in Rojava, de Koerdische Regio en Iran, evenals over ontwikkelingen met betrekking tot het vredesproces en de democratische samenleving, de Koerdische kwestie, de Turkse grondwet en de situatie van leider Abdullah Öcalan.
Het interview verliep als volgt:
Het integratieproces van Rojava is van start gegaan en er zijn beslissingen genomen over de taal, terwijl de ontevredenheid onder de bevolking is toegenomen en er gebeurtenissen hebben plaatsgevonden in Kobani. Hoe beoordeelt u het beleid van de regering-al-Sharaa?
Het is onmogelijk om te spreken van democratische integratie onder een niet-democratisch en centralistisch systeem in Damascus. Echte democratische integratie houdt in dat de staat het lokale bestuur en democratisch zelfbestuur erkent, en dat de staat zelf verandert in de richting van democratie.
Wat momenteel wordt voorgesteld, lijkt naar onze mening meer op het overdragen van de instellingen van het Autonome Bestuur aan Damascus, en dit is een verkeerde opvatting van democratische integratie.
Al 14 jaar functioneren Rojava en Noord- en Oost-Syrië onder een autonoom bestuur, waar meertaligheid en onderwijs in de moedertaal, waaronder Koerdisch, Arabisch en Syrisch, zijn ingevoerd.
Wat betreft het terugbrengen van het onderwijs in de moedertaal tot drie uur per week en het tot een keuzevak maken ervan: dit is naar onze mening het gevolg van een ondemocratische mentaliteit. Als deze mentaliteit in Damascus niet verandert, zal er geen sprake zijn van echte democratische integratie.
Er hebben zich ontwikkelingen voorgedaan in Zuid-Koerdistan, waaronder de samenvoeging van de Peshmerga-troepen die gelieerd zijn aan de Democratische Partij van Koerdistan en de Patriottische Unie van Koerdistan onder één gezamenlijk ministerie. Welke invloed zullen deze ontwikkelingen hebben op het proces?
Het samenbrengen van de Peshmerga onder één gezamenlijk ministerie is een positieve en belangrijke ontwikkeling. Het instellen van een democratische regering in Zuid-Koerdistan is eveneens van belang.
Er moet een einde komen aan de fase waarin de macht in handen is van één partij of familie, en er moet een democratische eenheidsregering worden gevormd die verschillende segmenten van de samenleving en politieke krachten vertegenwoordigt.
Ook het federale systeem in Zuid-Koerdistan moet worden ontwikkeld in de richting van een democratisch systeem, en de Peshmerga-troepen moeten worden verenigd. Als dit wordt bereikt, zal het een belangrijke rol spelen bij de democratisering van Irak en de regio.
Iran kampt met aanhoudende crises, waaronder executies en onderdrukking van vrouwen. Welke routekaart stelt u voor de Koerden daar voor?
Iran wordt geconfronteerd met een crisis en oorlog, evenals met interne en externe druk, en het aantal executies en de druk op de samenleving zijn toegenomen. Dit betekent echter niet dat de woede of de eisen van de samenleving zijn afgenomen.
De opstand onder het motto „Vrouw, Leven, Vrijheid“ was een uiting van wijdverbreide maatschappelijke woede, waaraan verschillende geledingen van de Iraanse samenleving deelnamen, terwijl vrouwen in de voorhoede van de opstand stonden.
Deze beweging bracht een ingrijpende maatschappelijke transformatie teweeg en versterkte de roep om democratie, vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid. Naar onze mening hebben de Iraanse autoriteiten twee opties: ofwel serieuze hervormingen doorvoeren, democratische stappen zetten en tegemoetkomen aan de eisen van de samenleving, ofwel doorgaan op een pad dat tot verdere crises zal leiden.
De rol van de Koerden is in dit opzicht bijzonder belangrijk. De Partij voor een Vrij Leven in Koerdistan (PJAK) voert een beleid dat gericht is op de democratisering van Iran op basis van lokale democratie.
De rechten en identiteit van de Koerden moeten worden erkend, en er moet een democratisch en federaal model worden ontwikkeld dat alle volkeren en geloofsovertuigingen in Iran in staat stelt zich vrijelijk te uiten en te organiseren.
Ook moeten campagnes tegen executies worden uitgebreid en mogen ze niet beperkt blijven tot één organisatie of entiteit. Alle democratische krachten die opkomen voor vrijheid en gelijkheid, zowel in de vier delen van Koerdistan als daarbuiten, moeten hieraan deelnemen.
De executie van 28 mensen binnen één week is, volgens recente berichten, een zeer ernstige zaak. De samenleving kan niet voor onbepaalde tijd door middel van executies worden onderdrukt. Daarom moet er een brede en krachtige strijd tegen dit beleid worden gevoerd, waaraan alle democratische krachten deelnemen.
De discussies over het vredesproces en de democratische samenleving gaan door, en uw beweging heeft belangrijke stappen gezet, waaronder het besluit tot ontbinding van de Koerdische Arbeiderspartij en de kaderwet. Wat is er tot nu toe bereikt, en verloopt het proces zoals het hoort?
Alvorens te antwoorden, wil ik alle martelaren van de revolutie en de vrijheid gedenken, met in het bijzonder kameraad Riza Altun, wiens sterfdag op 25 september viel. Hij heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan onze strijd, en wij zullen met vastberadenheid en vertrouwen verdergaan op het pad dat door de martelaren is verlicht.
Wat de kaderwet betreft, hebben onze beweging en onze leider talrijke verklaringen en beoordelingen afgegeven. De wet had bedoeld moeten zijn als basis voor een democratische oplossing van de Koerdische kwestie, maar voldeed niet volledig aan dit kader, en wij hebben er kritiek op geuit.
De wet was onvolledig en bevatte tegenstrijdigheden. De voorwaarden voor een vrij leven en werk van leider Apo (Abdullah Ocalan) waren er onvoldoende in opgenomen, evenmin als de volledige leiding van de beweging en de kameraden die bij het proces betrokken waren. De wet had de weg moeten effenen voor democratische, politieke en juridische stappen.
In de afgelopen twee jaar hebben we belangrijke stappen gezet, met name na de oproep van onze leider op 27 februari 2025. Het besluit van het congres om de Koerdische Arbeiderspartij op te heffen was historisch, aangezien daarmee werd besloten de gewapende strijd te beëindigen. Om het proces voort te zetten, moeten er echter vrije omstandigheden voor leider Apo worden gecreëerd, zodat hij het proces kan leiden.
Daarom kan niet worden gezegd dat het proces verloopt zoals het hoort. Het verloopt moeizaam en via eenzijdige stappen, en de staat heeft nog onvoldoende democratische, politieke en juridische stappen ondernomen. Om het proces te laten slagen, moet leider Apo vrije omstandigheden hebben voor zijn werk en leven en moet hij het proces zowel officieel als praktisch kunnen leiden.
Wat moet er gebeuren voor een democratische oplossing van de Koerdische kwestie? Welke veranderingen moeten er worden doorgevoerd in het kader van de kaderwet, met name nu er discussies gaande zijn over een nieuwe grondwet?
Zonder democratisering van Turkije zal dit proces niet slagen. Turkije moet een democratische staat worden en beschikken over een democratische en pluralistische grondwet die gelijkheid en vrijheden waarborgt.
De huidige grondwet is naar onze mening centralistisch en unitair en ontkent verschillende identiteiten en componenten. Daarom moet er een nieuwe grondwet worden opgesteld die identiteiten en overtuigingen erkent en waarborgt, met in de eerste plaats de Koerdische identiteit.
Alle maatschappelijke krachten, waaronder maatschappelijke organisaties, politieke partijen, democratische bewegingen, vrouwen- en milieuorganisaties, moeten deelnemen aan het opstellen van de grondwet.
Het volstaat niet om de grondwet tijdelijk op de agenda te zetten. Wat nodig is, is een serieus plan en de politieke wil om een nieuwe democratische grondwet op te stellen.
Zolang de Koerdische kwestie niet wordt gewaarborgd binnen een democratische en pluralistische grondwet, kan er in Turkije geen sprake zijn van duurzame vrede, democratie of een oplossing. Er moeten ook democratische, politieke en juridische stappen worden ondernomen, en de kwestie mag niet uitsluitend worden gereduceerd tot de wapenproblematiek.
U sprak over de noodzaak om vrije omstandigheden te creëren voor het werk en het leven van leider Apo, op een moment dat de mogelijkheid is geopperd dat intellectuelen en academici İmralı bezoeken, samen met de discussie over zijn rol bij het coördineren van het proces. Hoe beoordeelt u zijn huidige omstandigheden, welke rol zou hij moeten spelen in het vredesproces en de democratische samenleving, en vereist deze rol een juridisch en officieel kader?
Er is geen echte verandering opgetreden in de omstandigheden waarin leider Apo verkeert. Soms wordt de isolatie versoepeld en soms weer verscherpt, en er kunnen weken of maanden verstrijken zonder dat er een ontmoeting plaatsvindt. Als de staat serieus is over het bevorderen van het vredesproces en een democratische samenleving, moet zij deze omstandigheden veranderen en hem in staat stellen zijn rol bij het begeleiden van het proces vrijelijk uit te oefenen.
Leider Apo is de leider en coördinator van het proces, en de afgelopen twee jaar heeft hij in de praktijk een rol gespeeld bij de coördinatie, leiding en sturing ervan. Daarom moeten zijn leef- en werkomstandigheden en zijn rol worden gewaarborgd binnen een duidelijk juridisch en officieel kader dat zijn positie definieert en deze publiekelijk erkent, in plaats van het bij een de facto regeling te laten.
Wat betreft de door de staat gevormde commissies: deze zijn aan de staat gelieerd. Wat nodig is, is officiële erkenning van de rol die leider Apo speelt bij het aansturen van het proces, in overeenstemming met de aanzienlijke inspanningen die hij heeft geleverd, en het leggen van een politieke, democratische en juridische basis om de voortzetting ervan te waarborgen.
Sommige intellectuelen en politici hebben een petitie met 1.001 handtekeningen gelanceerd ter ondersteuning van het proces. Hoe kijkt u hiertegenaan?
Het is een belangrijk en zinvol initiatief, dat verder moet worden uitgebreid. Er zijn talrijke krachten en bewegingen – waaronder vrouwen, jongeren, arbeiders, boeren, milieubewegingen en democratische krachten – die elk op hun eigen terrein strijden.
Als deze strijd op een gemeenschappelijke basis wordt gebundeld en uitgroeit tot een gezamenlijke strijd, zal dit leiden tot een sterke democratische beweging in Turkije en belangrijke steun bieden aan het vredesproces en de democratische samenleving.
Het initiatief mag echter niet beperkt blijven tot de campagne van de intellectuelen of tot 1.001 handtekeningen. Het moet worden uitgebreid naar verschillende segmenten van de samenleving.
Vrouwen zullen een conferentie houden over hun rol in het vredesproces en de democratische samenleving en over het uitstippelen van een strijdlijn tegen mannelijke dominantie. Wat zou u tegen vrouwen zeggen?
Vrouwen zijn een strijd begonnen onder de slogan „Vrouwen Samen“, en naar verwachting zullen zij eind oktober en begin november een gezamenlijk strijdplan opstellen.
Als de strijd van vrouwen, arbeiders, milieubewegingen, intellectuelen en alle democratische krachten samenkomen op een gemeenschappelijke basis van democratie, vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid, zal er een sterke democratische beweging ontstaan die druk uitoefent op de staat om democratische stappen te zetten.
Vrouwen vormen een fundamenteel onderdeel en een leidende en doorslaggevende kracht in het vredesproces en de democratische samenleving. Door hun krachtige inzet en leiderschap kan dit proces vooruitgang boeken.
Milieubewegingen en de strijd tegen de vernietiging van de natuur, drugs en geweld tegen vrouwen zijn eveneens van groot belang, en door deze strijd binnen een gemeenschappelijk kader te bundelen, kan een brede democratische kracht ontstaan.
