- Turkije
De dreigende ontruiming van het Kıraç-Cemhuis (religieuze en culturele gebedshuis van de Alevieten) in de Istanbulsse wijk Esenyurt is na aanhoudende protesten voorlopig afgewend. De autoriteiten hebben de tenuitvoerlegging met een maand uitgesteld. De Alevitische gemeenschap, die het gebedshuis zo’n 20 jaar geleden in gezamenlijke inspanning heeft opgericht, eist echter dat het besluit volledig wordt ingetrokken en zet haar wake voort. DEM-parlementslid Celal Fırat beschuldigt de staatsgezinde Cem-stichting ervan, met behulp van het districtsbestuur – dat onder staatstoezicht staat – de controle over het Cemhuis te willen overnemen.
„Nu moeten blijkbaar ook de Cemhuizen onder staatstoezicht worden geplaatst. Kan zoiets?“, vraagt Fırat in een gesprek met ANF Nieuwsagentschap. Het parlementslid heeft het conflict aan de orde gesteld in het Turkse parlement en zich ingezet voor opschorting van de ontruiming. Voor hem gaat het niet alleen om het beheer van een gebouw, maar om het recht op zelfbeschikking van de alevitische geloofsgemeenschap.
„In de muren zit het werk van een hele gemeenschap“
Het Cemhuis Kıraç is ongeveer twee decennia geleden tot stand gekomen dankzij de gezamenlijke inzet van Alevitische families, waaronder Turkmenen en Çepni uit Yozgat en Ordu. De bewoners van de wijk droegen bij aan de bouw van hun religieuze en culturele centrum met donaties, bouwmaterialen en hun eigen arbeidskracht. „Sommigen droegen hun arbeidskracht bij, anderen hun spaargeld of het loon van een hele werkdag. In de muren van dit gebedshuis zit niet alleen steen en beton, maar ook de herinnering aan een hele wijk, het zweet van de mensen, de gebeden van de moeders, de adem van de pirs en het gezamenlijke werk van meerdere generaties”, legt Fırat uit.
Celal Fırat
Het Cemhuis dient sindsdien als plek voor religieuze ceremonies, gezamenlijke maaltijden en rouwbijeenkomsten. Het gemeenschapsleven wordt georganiseerd door de plaatselijke vereniging „Kıraç Cem Kültür Derneği“. De institutionele band met de Cem-stichting stamt uit een tijd waarin alevitische instellingen slechts beperkte mogelijkheden hadden om zich zelfstandig juridisch te organiseren. Veel Cemhuizen werkten daarom onder de paraplu van bestaande stichtingen. Deze formele band verandert echter niets aan het feit dat het Kıraç-Cemhuis door de lokale gemeenschap is opgebouwd en decennialang zelfstandig is beheerd, benadrukt Fırat.
Sinds ongeveer een jaar is er een conflict over het bestuur van het gebedshuis. De Cem-stichting beroept zich op haar statuten, die de benoeming van bestuursorganen mogelijk maken, en probeert volgens Fırat het huidige lokale bestuur te vervangen door een door haar aangesteld bestuur. De gemeenschap wijst dit af.
Uitzettingsbevel door de onder curatele geplaatste gemeente
Het conflict escaleerde nadat de stichting, onder verwijzing naar de eigendomsverhoudingen van de staat, de toewijzing van de gebruiksrechten op het perceel had aangevraagd. Daarbij wendde zij zich zowel tot het bevoegde ministerie van Milieu en Stedelijke Ontwikkeling als tot het stadsbestuur van Esenyurt, dat na het afzetten van het gekozen gemeentelijk bestuur onder curatele van de staat staat. De plaatselijke cultuurvereniging heeft juridische stappen ondernomen tegen de dreigende ontruiming. De 3e administratieve rechtbank van Istanbul heeft het verzoek tot opschorting van de tenuitvoerlegging op 10 september 2026 echter afgewezen.
Op 6 oktober heeft de dienst Openbare Orde van het stadsbestuur van Esenyurt de vereniging vervolgens een ontruimingsbevel betekend. Daarin werd de vereniging aangemerkt als onrechtmatige gebruiker van het gebouw en werd zij gesommeerd het cemhuis binnen 15 dagen te verlaten. De sleutels moesten worden overhandigd aan de bevoegde provinciale directie van het Ministerie van Milieu, Stedelijke Ontwikkeling en Klimaatverandering. Anders dreigde een gedwongen ontruiming.
Het besluit leidde tot protesten. Sinds ongeveer een week houden gemeenteleden een wake voor het Cemhuis. Na politieke tussenkomst werd de ontruiming uiteindelijk met een maand uitgesteld. „Het uitstel verandert niets aan het eigenlijke probleem. De mensen eisen dat hun wil wordt gerespecteerd en dat het besluit volledig wordt ingetrokken”, legt Fırat uit.
‘Alevitische conflicten horen thuis bij de pirs en de gemeenschap’
Het DEM-parlementslid bekritiseert met name dat de Cem-stichting het conflict met hulp van overheidsinstanties oplost, in plaats van te zoeken naar overeenstemming binnen de alevitische gemeenschap. „In het Alevitisme gelden regels en tradities. Als er een probleem is, treedt men voor de pirs en de gemeenschap, legt men verantwoording af en zoekt men gezamenlijk naar een oplossing“, zegt Fırat. Deze traditie van gezamenlijke bespreking en conflictoplossing, die „Dar“ wordt genoemd, vormt een essentieel onderdeel van het Alevitische geloof.
Dat een alevitische stichting nu met hulp van de onder curatele geplaatste gemeente een nieuw bestuur wil doorzetten, is in strijd met deze visie. Fırat roept de verantwoordelijken van de Cem-stichting op om de gemeente tegemoet te treden en een oplossing in onderling overleg te zoeken. „De verantwoordelijken moeten hierheen komen. Waarom komen ze niet? In plaats daarvan gebruiken ze taal die mensen tegen elkaar opzet. Onze weg is gebaseerd op liefde, wederzijds respect en overeenstemming.“
Fırat herinnert er in dit verband aan dat hetzelfde stichtingsbestuur in 2018 in Halkalı de oprichting van een alevitisch Imam-Hatip-gymnasium had bevorderd. Als toenmalig voorzitter van de Federatie van Alevitische Verenigingen had hij zich met succes tegen het project verzet. „Wij pleiten al jaren voor wetenschappelijk, seculier onderwijs in de moedertaal. Maar deze denkwijze probeert zich nu ook in de cemhuizen door te zetten“, bekritiseert hij.
„Het besluit moet worden ingetrokken“
Om de ontruiming te voorkomen, had Fırat zich ook tot de staatsinstantie voor Alevitisch-Bektashitische cultuur gewend. Volgens hem voerde de directrice daarvan, Esma Ersin, vervolgens gesprekken met de minister van Binnenlandse Zaken, wat uiteindelijk leidde tot een uitstel van één maand. „Ik heb gezegd dat we weliswaar verschillende opvattingen kunnen hebben, maar dat deze aanpak niet te rechtvaardigen is. Het uitstel was belangrijk om een escalatie te voorkomen. Maar het is niet voldoende. Het besluit moet worden ingetrokken.“
Fırat verwijt de autoriteiten dat ze met twee maten meten. Terwijl er in Istanbul op staatsgrond grote vastgoedprojecten zijn gerealiseerd, wordt juist een door de bevolking gebouwd gebedshuis het doelwit van overheidsmaatregelen. „Ze moeten corruptie en financiële fraude bestrijden en hun politiekrachten daarheen sturen – niet naar onze cemhuizen“, eist het parlementslid.
De Cem-Stichting zou op zijn parlementaire initiatieven hebben gereageerd met het verwijt dat hij onwaarheden zou verspreiden en de bevolking zou misleiden. Fırat wijst dit van de hand en herhaalt zijn uitnodiging voor een openbaar debat in aanwezigheid van de religieuze autoriteiten en de gemeenteleden. „Als we onze problemen niet meer in de Dar kunnen oplossen, hebben we iets wezenlijks van ons geloof, onze cultuur en onze waarheid verloren. Onze weg is gebaseerd op liefde, dialoog en wederzijds begrip. We moeten met elkaar praten en samen een oplossing vinden. Deze oproep richt ik nogmaals tot de Cem-Stichting.”
