- Noord-Koerdistan
Zaterdag ging de conferentie over de Koerdische taal van start in Amed (Tr: Diyarbakir), georganiseerd door de Democratische Taalinstellingen onder het motto „Een nieuw onderhandelingskader: van status naar onderwijs“. Op de eerste dag, zaterdag, vonden er sessies plaats met als titels „De juridische status van het Koerdisch“, „Onderwijs in de moedertaal“ en „Cultuur en media“.
De eerste sessie, gemodereerd door Mehmet Emin Gökdemir, medewoordvoerder van de Commissie voor de Koerdische Taal van de afdeling Amed van de Vereniging van Advocaten voor Vrijheid (ÖHD), omvatte toespraken van Cahit Kırkazak, medevoorzitter van de Democratische Volkspartij (HDP), Cemile Turhallı, medewoordvoerder van de Commissie voor Taal, Cultuur en Kunst van de Partij voor Gelijkheid en Democratie van het Volk (DEM-partij) en advocaat Ekrem Koçbaşı.
Oproep tot grondwettelijke bescherming van het Koerdisch
In zijn toespraak over moedertaalrechten en internationale praktijken zei Cahit Kırkazak dat taal niet alleen een communicatiemiddel is, maar ook de drager van collectief geheugen en identiteit. Hij verklaarde dat het Koerdisch door de geschiedenis heen systematisch is aangevallen, dat het werd verhinderd om een onderwijstaal te worden en dat het uit het openbare leven werd uitgesloten.
Kırkazak herinnerde aan de belangrijke resultaten die tijdens de KCK-processen zijn behaald in de strijd voor moedertaalrechten en zei: „Vandaag de dag moet ons doel niet alleen zijn om de taal te beschermen, maar ook om haar levend te houden.”
Verwijzend naar het Vredes- en Democratisch Maatschappijproces bekritiseerde Kırkazak de regering omdat zij geen concrete stappen heeft ondernomen en riep zij op tot de doorvoering van democratische en juridische hervormingen.
“De grondwet moet worden gewijzigd”
Cemile Turhallı stelde dat de Koerdische kwestie ook een taalkwestie is, en betoogde dat het huidige grondwettelijke kader het Koerdisch uitsluit van het openbare leven.
Ze zei dat de grondwetten van 1924, 1961 en 1982 allemaal uitgingen van een eentalige benadering en benadrukte dat de wettelijke belemmeringen voor het Koerdisch moeten worden opgeheven.
“De grondwet moet worden gewijzigd en onze taal moet wettelijk worden beschermd. Ook gemeenten moeten op dit gebied bevoegdheden krijgen, zodat het gebruik van het Koerdisch in het openbare leven kan worden uitgebreid”, aldus Turhallı.
“Onderwijs in de moedertaal is de verantwoordelijkheid van de staat”
Advocaat Ekrem Koçbaşı ging in op internationale wettelijke normen met betrekking tot moedertaalrechten. Hij stelde dat onderwijs in de moedertaal een grondrecht is en dat de staat verplicht is om burgers onderwijsmogelijkheden in hun eigen taal te bieden en tegelijkertijd een beleid van positieve discriminatie voor minderheidsgroepen te ontwikkelen.
“Onderwijs in de moedertaal is geen luxe”
De tweede sessie van de conferentie stond in het teken van onderwijs in de moedertaal. Onder leiding van Gülser Sargül, medevoorzitter van afdeling nr. 3 van de Vakbond voor Onderwijs- en Wetenschapsmedewerkers (Eğitim Sen), kwamen dr. Resul Geyik van de afdeling Koerdische Taal en Literatuur van de Artuklu-universiteit in Mardin, academicus en schrijver Übeydullah Pilatin en schrijfster Feride Akturan aan het woord.
De sprekers benadrukten dat onderwijs in de moedertaal zowel de schoolprestaties als het gevoel van sociale verbondenheid van kinderen versterkt, en riepen op tot de ontwikkeling van meertalige onderwijsmodellen.
Feride Akturan zei: „Onderwijs in de moedertaal is geen luxe; het is een grondrecht en een nationale eis.”
De rol van cultuur en media
De conferentie werd afgesloten met een sessie getiteld „Cultuur en media”, onder leiding van journalist Mehmet Şahin, met KASED-voorzitter Saliha Ayata, muzikant Veysi Varlı en journalist Ferhat Akıncı.
Saliha Ayata zei dat taal en cultuur niet van elkaar te scheiden zijn, en merkte op dat de Koerdische cultuur ondanks meer dan een eeuw van onderdrukking heeft standgehouden.
Veysi Varlı zei dat muziek een van de krachtigste middelen is om de Koerdische taal in stand te houden.
Journalist Ferhat Akıncı begon zijn toespraak met een eerbetoon aan journalist Bayram Balcı, die onlangs in België is overleden. Hij zei dat de Vrije Pers zowel als school als academie heeft gefungeerd voor de ontwikkeling van de Koerdische taal.
Akıncı benadrukte dat het Koerdisch in alle aspecten van het maatschappelijk leven moet worden gebruikt en zei dat mediawerkers en taalinstituten meer verantwoordelijkheid moeten nemen bij het bevorderen van de taal.
De conferentie wordt vandaag, zondag, voortgezet.
