- Turkije
De DEM-partij wil zich, in het licht van het proces naar vrede en een democratische samenleving, politiek en organisatorisch heroriënteren. Dat zei medevoorzitter Tülay Hatimoğulları tijdens het 5e gewone partijcongres op zondag in Ankara. De politica omschreef de bijeenkomst als een „overgangs- en voorbereidingscongres” voor een ingrijpende verandering. Als de Koerdische kwestie een nieuwe fase ingaat, kan de politiek niet met de huidige middelen worden voortgezet.
Hatimoğulları plaatste het congres tegelijkertijd in de context van de internationale ontwikkelingen sinds het laatste partijcongres drie jaar geleden. Oorlogen, bewapening, massamigratie, armoede en de crisis van het mondiale kapitalistische systeem zouden zijn verergerd. In een dergelijke situatie is vrede een van de belangrijkste maatschappelijke krachten. Voor Turkije is de democratische oplossing van de al een eeuw lang onopgeloste Koerdische kwestie daarom „geen optie, maar een noodzaak“. Het gaat om „een historische beproeving die zal bepalen in welk land we in de komende eeuw zullen leven“.
„Soms liepen we voorop op de samenleving, soms achteraan“
Het congres moet tegelijkertijd de balans opmaken van de afgelopen drie jaar, zei Hatimoğulları. De politieke taal, de informatiekanalen en de organisatievormen veranderen, en daarmee moet ook de DEM-partij veranderen. „Drie jaar lang liepen we soms voorop op de samenleving en soms achter haar aan. Soms heeft ons volk ons gewaarschuwd. Soms wilden we een weg uitstippelen en hebben we van de samenleving geleerd dat die weg ook anders bewandeld kan worden.“ De partij moet rekening houden met deze ervaringen en zich verder ontwikkelen. Dit geldt des te meer gezien de ingrijpende veranderingen die zich sinds het begin van het nieuwe politieke proces hebben voltrokken. Hatimoğulları herinnerde aan de handdruk tussen MHP-voorzitter Devlet Bahçeli en parlementsleden van de DEM-partij op 1 oktober 2024, de oproep van Abdullah Öcalan van 27 februari 2025, de ontbinding van de PKK, de symbolische vernietiging van wapens, de parlementaire commissie en ten slotte de door het parlement aangenomen kaderwet.
„Elke pijn heeft zijn eigen naam“
Hatimoğulları ging ook in op de namen van de gesneuvelden in de Koerdische vrijheidsstrijd die de afgelopen dagen bekend zijn gemaakt, en op de herdenkingsceremonies die voor hen zijn gehouden. Ze betuigde met name haar medeleven aan de Koerdische bevolking. De geschiedenis van de Koerdische kwestie wordt gekenmerkt door ontkenning, staatsgeweld en herhaaldelijk mislukte pogingen om een oplossing te vinden. „De herinnering aan de jaren negentig draagt deze samenleving nog steeds met zich mee. De herinnering aan ontvolkte dorpen, onopgehelderde politieke moorden, gevangenissen, jonge mensen die tijdens de conflicten het leven hebben verloren, en families die op hun kinderen wachten, is nog steeds onder ons.“ Ook het verdriet van families die hun kinderen als soldaten hebben verloren, maakt deel uit van het collectieve geheugen. „Pijn kan niet tegen elkaar worden afgewogen. Elke pijn heeft zijn eigen naam en zijn eigen verhaal.“ De cruciale vraag is nu of er vrede kan worden gesmeed zonder de waardigheid van een volk aan te tasten. „Het antwoord van de DEM-partij is ondubbelzinnig: we zullen vrede sluiten, we zullen slagen.“
Vrede betekent meer dan het zwijgen van de wapens
Hatimoğulları waarschuwde ervoor om vrede te reduceren tot het beëindigen van gewapende conflicten. Vrede moet tot uiting komen in het dagelijks leven van de samenleving en in democratische rechten. Vrede betekent dat vrouwen vrij en zonder geweld kunnen leven, dat werknemers eerlijk worden beloond voor hun werk, dat jongeren een toekomst hebben en dat de natuur niet wordt geplunderd. Daar horen ook het actieve en passieve kiesrecht bij, het einde van het staatsbestuur over gemeenten en de vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en vrijheid van vereniging. „Vrede betekent dat Koerden vrij hun moedertaal kunnen spreken“, zei Hatimoğulları. Een duurzame oplossing voor de Koerdische kwestie moet daarom gepaard gaan met een democratisering van heel Turkije. „De maatschappelijke diversiteit van het land is geen zwakte en al helemaal geen smet die moet worden beheerd, maar juist de realiteit en de rijkdom ervan.“
„Een wet kan een deur openen“
Öcalan heeft met zijn oproep van 27 februari 2025 en het op zich nemen van de verantwoordelijkheid voor het beëindigen van de gewapende strijd de weg vrijgemaakt voor de huidige fase, aldus Hatimoğulları. De verantwoordelijkheid ligt nu bij de politiek, de staat en het parlement. De op 10 augustus aangenomen „Wet ter versterking van de nationale solidariteit en maatschappelijke integratie“ bestempelde de DEM-voorzitter opnieuw als een belangrijke stap, maar wees tegelijkertijd op de tekortkomingen ervan. „Geen enkele wet kan op eigen kracht maatschappelijke vrede tot stand brengen. Een wet kan een deur openen. Hoe we door die deur gaan, wordt bepaald door de politiek, het recht en de samenleving.“ De moeilijkere fase begint daarom pas nu: „Het gaat erom de vrede maatschappelijk te verankeren.“ Die moet de wijken, scholen, gezinnen, het parlement en de gemeenten bereiken. Vrede is geen geschenk van een regering aan de samenleving. Dat de huidige mogelijkheid überhaupt is ontstaan, is te danken aan jarenlange maatschappelijke strijd, inspanningen en grote offers.
Wie zal de vrede tot stand brengen?
Hatimoğulları ging uitgebreid in op de vraag wie de drager van zo’n vrede zou kunnen zijn. Dit kan niet alleen tussen politieke instellingen worden onderhandeld. „Als er vandaag op Imrali een onderhandelingstafel is opgesteld, dan is dat te danken aan het geleverde werk, de strijd, de prijs die is betaald en de omstandigheden waarin het land zich nu bevindt. Wie zal er dan voor vrede zorgen?“ Hatimoğulları noemde de Zaterdagmoeders, die al decennia lang op het Galatasaray-plein vragen stellen over de mensen die met geweld zijn verdwenen, de Vredesmoeders en de families van omgekomen soldaten. Ook vrouwenbewegingen, mensenrechtenorganisaties, journalisten, juristen, wetenschappers en kunstenaars behoorden tot de maatschappelijke krachten van de vrede. Ook socialisten, revolutionairen en patriotten in een historische en strategische alliantie met de Koerdische bevolking, democratische religieuze en seculiere krachten, sociaaldemocraten, alevieten en de verschillende volkeren en geloofsgemeenschappen van het land zouden hierbij betrokken moeten worden. „Leve de broederschap tussen de volkeren“ mag daarbij niet louter een slogan blijven, maar moet wettelijk worden gewaarborgd.
Oproep aan de critici van het proces
Hatimoğulları richtte zich ook tot maatschappelijke en politieke krachten die kritisch of bezorgd staan tegenover het huidige proces. Constructieve kritiek is legitiem en noodzakelijk. „We hebben elkaar nodig. Laten we elkaar niet in de steek laten”, zei ze. De verschillende krachten moeten samen de weg naar vrede bewandelen en hun meningsverschillen niet aangrijpen als reden om zich van elkaar terug te trekken. Het einde van de gewapende strijd biedt grote mogelijkheden voor een uitbreiding van de democratische strijd. Deze mogelijkheden moeten worden benut, want autoritaire structuren verdwijnen niet vanzelf: „Turkije democratiseert zich niet vanzelf.”
‘We zijn hier om ons te vernieuwen’
Precies daarin ligt het belang van het partijcongres, legde Hatimoğulları uit. „Dit is een voorbereidend congres. Een overgangscongres. We nemen de ervaringen van de afgelopen periode mee en bereiden ons voor op de grote verandering die voor ons ligt.“ De DEM-partij wil zichzelf niet herhalen, maar vernieuwen. „We kunnen geen partij zijn die hetzelfde blijft terwijl de samenleving verandert. We kunnen niet de oude taal gebruiken terwijl de taal van de vrede verandert. En als de Koerdische kwestie een nieuwe fase ingaat, kunnen we de politiek niet voortzetten met de oude instrumenten.“ Hatimoğulları waarschuwde tegelijkertijd voor het idee van een rechtlijnig proces.
Vredesprocessen zijn moeilijk en kunnen gepaard gaan met weerstand, provocaties en nieuw wantrouwen. De staat kan aarzelen, de politiek kan haar moed verliezen en de samenleving kan vermoeid raken. „Precies daar begint onze taak”, zei ze. „We zullen de vrede niet verdedigen op basis van de politieke stemming van de dag. Want vrede is voor ons geen conjuncturele beslissing. Het is het meest serieuze politieke programma voor een gezamenlijk leven in dit land.”
„We zullen het schip van de vrede de haven binnenloodsen”
Eeuwenoude of al een eeuw lang onopgeloste kwesties kunnen niet in één dag worden opgelost, zei Hatimoğulları. De koers kan echter binnen enkele jaren veranderen, soms door één beslissende stap. De nieuwe fase vereist daarom zowel verstand als verontwaardiging, herinnering als vernieuwing, moed, geduld en vastberadenheid. Het verleden mag daarbij niet worden verdrongen. „We zullen ons verleden niet ontkennen. We zullen het leed dat in dit land is ondergaan niet vergeten. De prijs die is betaald, zal nooit worden vergeten”, zei Hatimoğulları. Tegelijkertijd mag de volgende generatie niet veroordeeld worden tot een voortzetting van dit leed. „We zullen al het doorleefde leed onder ogen zien. Maar we zullen onze kinderen niet veroordelen tot een leven daarin.” Ze sloot haar toespraak af met de belofte: „We zullen het schip van de vrede deze haven binnenlaten. We zullen dit schip zeker naar zijn bestemming brengen.”
