- Turkije
Komiek Deniz Göktaş staat in het middelpunt van de publieke belangstelling sinds hij op 24 juni zijn nieuwste stand-upspecial, Ölü Deniz (“Dode Zee”), op YouTube publiceerde. Binnen acht dagen is de video 9,5 miljoen keer bekeken.
De jonge komiek geeft satirisch commentaar op een breed scala aan onderwerpen, waaronder de huidige binnenlandse politiek, psychologie, geloof, intellectuelen, familie, geschiedenis en televisiecommentatoren.
Nadat fragmenten van de voorstelling op sociale media begonnen te circuleren, werd Göktaş het doelwit van kritiek. Op 26 juni werd de toegang tot de betreffende berichten op X geblokkeerd, en op 29 juni startte het Openbaar Ministerie van Istanbul een onderzoek op grond van „het in het openbaar kleineren van religieuze waarden“.
Göktaş, die op dat moment op vakantie in het buitenland was, werd gisteren (2 juli) bij zijn terugkeer in Turkije op de luchthaven van Istanbul aangehouden.
Later bleek dat hij ook werd beschuldigd van „belediging van de president“.
In zijn verklaring aan de politie ontkende Göktaş beide beschuldigingen en zei hij, kort samengevat:
„Deze voorstelling is de afgelopen drie jaar door meer dan 100.000 mensen in verschillende steden in heel Turkije bekeken, en er is door niemand een klacht ingediend waarin werd gezegd dat men zich beledigd voelde.”
Het is zeker niet mijn bedoeling om een gelovige te beledigen. Als ik in het dagelijks leven zo’n interpretatie van iemand uit het publiek zou horen, zou ik daar verdrietig van worden.
Ik heb absoluut geen intentie om de president te beledigen. Het woord ‘dictator’ is een politieke kwalificatie en een onderwerp dat in het openbaar vaak openlijk wordt besproken.
Gedurende de hele voorstelling is mijn benadering van dergelijke publieke figuren, ideologieën en sociologische kwesties met betrekking tot Turkije puur komisch. Ik heb geen ander doel.”
Nadat hij zijn verklaring bij de politie had afgelegd, werd Göktaş doorverwezen naar het gerechtsgebouw van Istanbul in Çağlayan, waar hij een soortgelijke verklaring aflegde bij de officier van justitie. Desondanks verzocht de officier van justitie om zijn inhechtenisneming.
De rechtbank besloot vervolgens dat Göktaş in hechtenis moest worden genomen op beschuldiging van ‘belediging van de president’ en ‘het in het openbaar kleineren van religieuze waarden’.
Enkele fragmenten uit de voorstelling van Göktaş tijdens het proces luiden als volgt:
"Het offer (op Eid al-Adha) kwam voor mij nooit echt echt over. Ik geloofde het pas toen ik naar het dorp ging. Toen ik daar aankwam, hadden ze de koe inderdaad vastgebonden. Mijn grootvader stond daar met een stapel messen, die hij aan het slijpen was. Ik probeerde hem ervan te weerhouden: ‘Opa, zo ben je niet. We houden van je. We weten wie je bent. Als je echt een kop wilt afhakken, weten we dat je dat kunt. Maar dit alles is helemaal niet nodig.’ Ik herinner het me nog steeds. ‘Zeg ze… zeg ze dat er misschien helemaal geen God is. En zelfs als die er is, zeg ze dan dat dit allemaal niet nodig is.’”
***
Sommigen van jullie weten dit misschien niet, maar mijn haar was vroeger zo lang – tot aan mijn buik. Dezelfde snor, hetzelfde gezicht… Het wekt een beetje de indruk dat ik net iets heel hard heb gezegd zonder het daadwerkelijk te zeggen. Vooral als ik met winkeliers praat, heb ik het gevoel dat ik een wrak erf. Het is alsof mijn mond ‘Hallo’ zegt, maar mijn gezicht zegt: ‘De eerste drie boeken waren goed, maar de vertaling van het vierde was zwak.’
Dat is niet mijn mening – dat vind ik helemaal niet. Sterker nog, het vierde boek is mijn favoriet, net als voor velen van ons. Ik vind het veruit het beste van de vier. Ik bedoel, het was in de jaren 600 best een gewaagde zet om te zeggen: ‘Dit is het laatste boek.’ Er kwamen tenslotte pas net boeken uit. Als ik het was geweest, had ik rond de jaren 1200 nog wel een boek verwacht.
Het moet ook voor de auteur moeilijk zijn geweest. Stel je voor dat je daarna met een geweldig nieuw idee komt en denkt: ‘Nou ja… we hebben al gezegd dat dit het laatste boek is.’
‘Maar goed, ik denk dat ze het wel wel zullen redden zonder varkensvlees te eten.’
Hopelijk telt zoveel empathie niet als shirk (het in de islam het toekennen van goddelijke eigenschappen aan iets of iemand anders dan Allah). Dat zullen we over een paar maanden wel zien.
***
Erdoğans transformatie van een verlegen dictator naar een dictator die zich volledig op zijn gemak voelt met zijn eigen identiteit… Ik bedoel, als je alles wat ons is overkomen buiten beschouwing laat, is dat eigenlijk een enorme mijlpaal voor een persoon.
Ken je die zelfhulpvideo’s op internet? Blijkbaar worden die niet alleen bekeken door goedbedoelende mensen. Deze kerels kijken er ook naar.
Blijkbaar stuitte hij op een dag op een hele goede video en dacht hij:
‘Weet je wat? Waarom houd je jezelf al 30 jaar tegen? Maatschappelijke druk, al die berichten die mensen schreven, de grondwet…
Wees gewoon jezelf! Kom uit je schulp, Tayyip!’
***
Ik wou dat hij die filmpjes eerder had gevonden. Of misschien gaat hij wel in therapie. Waarschijnlijk wel. Hij heeft het geld, hij heeft de middelen. Ik heb een diploma in psychologie, dus natuurlijk dwalen mijn gedachten af. Ik betrap mezelf erop te denken: ‘Man, ik wou dat ik de therapeut van Recep Tayyip Erdoğan kon zijn.’
Het salaris zou ongelooflijk zijn. Je weet dat het jaren zou duren, er zouden waarschijnlijk geweldige secundaire arbeidsvoorwaarden zijn… Het is precies mijn soort baan. Maar ze zouden me die nooit geven. Ik weet zeker dat ze in plaats daarvan een van de familieleden hebben aangenomen, gewoon om het geld binnen de familie te houden. Albayrak, Bayraktar… Albayraktar, als ze een nieuwe versie hebben uitgebracht.
Eén ding is echter zeker: hij heeft zeker geen erg succesvolle therapie doorlopen…
***
De meeste van jullie vaders zijn slecht. Wees daar maar blij mee! Het heeft zo zijn voordelen. Mijn vader daarentegen is eigenlijk een goede vader. Ik bedoel ‘goed’ volgens Turkse vader-normen. Stel je geen stripheld of een personage uit een voorlichtingsspotje voor. Hij is niet gestorven terwijl hij vocht voor genderneutrale toiletten of iets dergelijks. Hij is een goede vader, maar als ik iemand zou doodrijden, zou hij me er niet uit kunnen redden. Zo’n goede vader is hij nou ook weer niet. Hij is niet zo’n goede vader als Recep Tayyip Erdoğan.
Hier verwijst de komiek naar het incident met de oudste zoon van president Erdoğan, Ahmet Burak Erdoğan, die in 1998 doodslag door een verkeersongeval pleegde toen hij Sevim Tanürek, een zangeres van klassieke muziek, aanreed. Zij overleed vervolgens aan haar verwondingen. Burak Erdoğan was destijds student aan de universiteit in Istanbul, had naar verluidt geen rijbewijs en reed de zangeres aan terwijl zij op een zebrapad liep. De auto sleepte Tanürek ongeveer 65 meter mee. Recep Tayyip Erdoğan was destijds burgemeester van Istanbul en stuurde zijn zoon haastig naar het buitenland. Volgens ooggetuigen werden er onmiddellijk gemeentemedewerkers naar de plaats van het ongeval gestuurd en werd de hele straat schoongemaakt. Burak Erdoğan verscheen nooit voor de rechter tijdens het daaropvolgende proces.
