- Rojava/Noord- en Oost-Syrië
Wat betekent zelfverdediging voor vrouwen wier identiteit, geschiedenis en maatschappelijke bestaan al generaties lang het doelwit zijn van aanvallen? En welke voorwaarden moeten worden geschapen, zodat vrouwen niet langer afhankelijk zijn van anderen die over hun veiligheid, hun rechten en hun toekomst beslissen? Voor Ruksen Mihemed, woordvoerster van de Vrouwelijke Volksverdedigingseenheden (YPJ) in Rojava, staan deze vragen centraal in een discussie die veel verder reikt dan het gewapende verzet. In een gesprek met ANF Nieuwsagentschap blikt Mihemed terug op 15 jaar vrouwenorganisatie en zelfverdediging in Noordoost-Syrië. Ze spreekt over het ontstaan van de YPJ, de ervaringen van de vrouwenrevolutie en de uitdagingen die voortvloeien uit de huidige herordening van Syrië. „Als een vrouw zichzelf verdedigt, is er leven. Maar als ze haar verdediging aan anderen overlaat, kan ze haar leven niet beschermen. Het gevolg daarvan is de dood”, legt Mihemed uit.
Zelfverdediging begint met het besef van de eigen identiteit
Het ontstaan van autonome verdedigingsstructuren voor vrouwen hing nauw samen met de maatschappelijke organisatie die zich in de loop van de revolutie van Rojava ontwikkelde. Vrouwen begonnen hun eigen instellingen op te bouwen, verantwoordelijkheid te nemen in politieke besluitvormingsprocessen en zich ook op het gebied van verdediging onafhankelijk te organiseren. „Met de revolutie van Rojava begon de organisatie van de vrouwen, en hun deelname aan de verdediging werd een noodzaak. Maar eerst moest de vrouw haar eigen identiteit en bestaan erkennen, haar geschiedenis kennen, zichzelf begrijpen en een bewustzijn voor zelfverdediging ontwikkelen”, zegt de woordvoerster van de YPJ. „Ons basisprincipe was dat vrouwen vertrouwen in zichzelf zouden krijgen, hun gedachten vrijelijk zouden kunnen uiten en hun eigen beslissingen zouden kunnen nemen. Op basis daarvan zijn ze zich vervolgens steeds intensiever gaan verdiepen in het gebied van de verdediging.“
De YPJ heeft een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de vrouwenstrijd geschreven
Met de oprichting van de YPJ ontstond binnen de Koerdische vrijheidsbeweging in Rojava een zelfstandige militaire vrouwenorganisatie. Haar ontwikkeling maakte deel uit van een breder maatschappelijk proces waarin vrouwen hun eigen politieke en institutionele structuren opbouwden. „De YPJ heeft met haar ontstaan tegelijkertijd een nieuw hoofdstuk geschreven: de geschiedenis van een nieuwe strijd van vrouwen. Want voor het eerst werd een autonome vrouwenkracht opgebouwd. Dat bood vrouwen de mogelijkheid om op alle gebieden hun eigen vertegenwoordiging te creëren”, legt Mihemed uit. „Als zelfverdediging geen plaats heeft in het leven van een vrouw, zijn ook haar rechten, haar juridische positie en haar leven niet beschermd. Precies hier heeft de YPJ de aanpak gekozen. Ze hebben een systeem gecreëerd dat veiligheid, waardigheid en een leven zonder geweld moet waarborgen.” Ook de internationale impact benadrukt Mihemed: „De strijd van de YPJ heeft in deze 15 jaar niet alleen vrouwen in Rojava en het Midden-Oosten, maar vrouwen over de hele wereld onder één gemeenschappelijke strijdvlag samengebracht. Het heeft bijgedragen aan het ontwikkelen van een gemeenschappelijke houding en een geest van solidariteit onder vrouwen.”
Vrouwenrechten als twistpunt bij de herinrichting van Syrië
Met de onderhandelingen over de politieke en institutionele toekomst van Syrië rijst ook de vraag naar het voortbestaan van de vrouwenstructuren die de afgelopen jaren in Noordoost-Syrië zijn ontstaan. Mihemed richt haar kritiek met name op de Syrische overgangsregering. „Damascus is er nog steeds niet van overtuigd dat de vrouwenkwestie en de vrijheid van vrouwen fundamentele kwesties zijn. Men heeft niet ingezien dat er zonder de organisatie van vrouwen geen land kan worden opgebouwd en dat er zonder hen ook op het gebied van defensie en veiligheid geen duurzame stabiliteit mogelijk is. In plaats daarvan blijft men een door mannen gedomineerde denkwijze op de voorgrond plaatsen.“ Voor de woordvoerster van de YPJ zijn de onderhandelingen over de toekomstige staatsorde daarom onlosmakelijk verbonden met de juridische positie van vrouwen. „Deze manier van denken moet veranderen. Want we mogen niet vergeten dat onrecht dat vrouwen wordt aangedaan, tegelijkertijd onrecht is jegens de hele samenleving. In het ontluikende systeem moeten de politieke, juridische en wettelijke rechten van vrouwen worden gewaarborgd.“
Het feit dat er enkele vrouwen in ambten zitten, betekent nog geen erkenning van de wil van vrouwen
Mihemed maakt daarbij onderscheid tussen de deelname van individuele vrouwen aan staatsinstellingen en de erkenning van zelfstandige vrouwenstructuren. „Vrouwen erkennen betekent hun eigen systeem en hun wil erkennen. Als op sommige gebieden een paar vrouwen een plaats krijgen, betekent dat nog lang niet dat de wil van de vrouwen wordt geaccepteerd. Hier zijn fundamentele veranderingen en concrete stappen nodig.” Deze eis kenmerkt ook het standpunt van de YPJ in de lopende onderhandelingen over hun toekomstige positie binnen de Syrische veiligheidsstructuren. De Vrouwenverdedigingseenheden staan op een zelfstandige organisatievorm en een directe deelname van hun commandostructuur aan de gesprekken.
YPJ eist directe dialoog in plaats van onderhandelingen via bemiddelaars
Zoals eerder gemeld, is er een overeenkomst bereikt over de erkenning van twee zelfstandige YPJ-bataljons als speciale eenheden. Er zijn telkens 400 vrouwelijke strijders voorzien. Daarnaast heeft de YPJ de personeelsdossiers van 1.484 leden van haar structuren overhandigd. De praktische uitvoering van de overeenkomst laat echter nog op zich wachten. Een ander twistpunt betreft de vorm van de onderhandelingen. Volgens Mihemed vinden de gesprekken tot nu toe uitsluitend via bemiddelaars plaats. „Deze stappen worden via tussenpersonen ondernomen. Er is tot nu toe nog geen directe dialoog met onze vrouwelijke commandanten tot stand gekomen. Wij zijn ervan overtuigd dat de ondernomen stappen sneller en tot duidelijkere resultaten zouden leiden als er rechtstreeks met onze vrouwelijke commandanten zou worden gesproken. Het ontbreken van een directe dialoog is een aanzienlijk tekortkoming en tegelijkertijd een uiting van een bepaalde manier van denken. De juiste weg is om rechtstreeks met de betrokken partijen te spreken.”
Deze eeuw is de eeuw van de vrouwen
Met het oog op de huidige situatie richt Mihemed een oproep aan vrouwen binnen en buiten Rojava: „Vandaag de dag vinden er talrijke aanvallen plaats op het door vrouwen opgebouwde systeem. Daarom mogen wij vrouwen, waar we ons ook bevinden, niet terugdeinzen voor onze strijd. Deze eeuw is de eeuw van de vrouwen. Vanaf nu zullen we ons leven zelf vormgeven. “We kunnen onze vrijheid alleen bereiken door onze eigen strijd.” Ook het politiek en juridisch verankeren van de tot nu toe bereikte veranderingen is een taak die nog steeds voor de vrouwenorganisaties ligt. “We moeten ons verzetten tegen elke vorm van betutteling en mogen op onze weg nooit concessies doen. De verworvenheden die we met grote inspanning hebben bevochten, beschermd en in stand gehouden, zullen we blijven verdedigen en zowel grondwettelijk als politiek veiligstellen.“
De strijd tegen geweld moet elke dag worden gevoerd
Ook over de Internationale Dag tegen Geweld tegen Vrouwen op 25 november sprak Mihemed zich uit. Ze koppelde de aanstaande actiedag aan een oproep tot voortdurende organisatie tegen patriarchaal geweld. „Ja, op 25 november wordt een bijzonder vastberaden standpunt ingenomen tegen geweld tegen vrouwen. Maar de strijd tegen aanvallen, geweld en betutteling mag niet alleen op 25 november plaatsvinden. Het is een strijd die elke dag gevoerd moet worden.“
