- Turkije
In de zwaarbeveiligde gevangenis van Bolu, in het westen van Turkije, is de vrijlating van vier politieke gevangenen opnieuw met zes maanden uitgesteld. De bestuurs- en toezichtsraad van de gevangenis heeft woensdag besloten Tuncay Doğan, Ali Murat Çelik, Ahmet Abdi Ibrahim en Nurettin Ataman in hechtenis te houden. Als redenen werden onder meer een vermeend gebrek aan berouw, disciplinaire straffen en de inhoud van brieven aangevoerd.
Voor Nurettin Ataman, die al 34 jaar in de gevangenis zit, is dit al de tiende uitstel van zijn vrijlating. Ali Murat Çelik zit al 32 jaar vast en werd voor de negende keer verhinderd om vrijgelaten te worden. Hoewel er geen tuchtprocedures tegen hem lopen, motiveerde de gevangenisraad zijn besluit met een gebrek aan berouw. Ook Ahmet Abdi Ibrahim blijft na de inmiddels zevende afwijzing in hechtenis. Voor Tuncay Doğan werd de vrijlating eveneens met zes maanden uitgesteld.
Gevangenisraden beslissen over vrijlating
De beslissingen in Bolu maken deel uit van een praktijk binnen het Turkse gevangeniswezen die al jarenlang onder vuur ligt. Sinds eind 2020 beslissen zogenaamde bestuurs- en observatiecommissies (İdare ve Gözlem Kurulları) of gevangenen voldoen aan de voorwaarden voor voorwaardelijke vrijlating. Daarbij beoordelen ze onder andere hun gedrag en vermeende „goed gedrag“. De commissies bestaan uit vertegenwoordigers van het gevangenisbestuur en andere medewerkers van het gevangeniswezen.
Bij politieke gevangenen worden echter niet alleen mogelijke disciplinaire overtredingen meegenomen in de beoordelingen. Ook brieven, politieke uitspraken en de weigering om afstand te nemen van de eigen overtuigingen kunnen een vrijlating in de weg staan. Negatieve beslissingen leiden ertoe dat gevangenen, ondanks het bereiken van de vrijlatingsdatum, in hechtenis blijven.
Mensenrechtenorganisaties zoals de mensenrechtenvereniging IHD en de Vereniging van Advocaten voor Vrijheid (ÖHD) bekritiseren de gevangenisraden daarom als instrument voor politiek gemotiveerde verlengingen van de detentie. Zij verwijten de raden dat zij de vrijlating van gedetineerden afhankelijk maken van subjectieve beoordelingen en uitingen van berouw. Volgens gegevens van de gevangeniscommissie van de IHD werd tussen 2021 en 2024 in ten minste 501 gevallen de vrijlating van gevangenen uitgesteld. Voor 2025 documenteerde de vereniging ten minste 342 betrokkenen. In de eerste tien maanden van het jaar 2026 registreerde de ÖHD nog eens ten minste 116 gevallen.
Tientallen betrokkenen alleen al in Bolu
Hoe wijdverbreid deze praktijk is, bleek vorig jaar al in Bolu. In juli 2025 meldde ÖHD-advocaat Berivan Barin dat de bestuurs- en toezichtsraad van de gevangenis de vrijlating van 35 gevangenen had verhinderd. 34 van hen zaten op dat moment al meer dan drie decennia in de gevangenis. Barin had met name kritiek op het feit dat van politieke gevangenen wordt geëist dat zij berouw betuigen, hoewel een dergelijke verklaring wettelijk niet als voorwaarde voor vrijlating is voorgeschreven. Daarnaast maakte zij melding van beperkingen in de medische zorg, briefcensuur en belemmeringen van de Koerdisch-talige communicatie binnen de gevangenis.
Ook de organisatie ‘Civiele Samenleving in het Strafvolledigingswezen’ (CISST) brengt de omvang van de weigeringen van voorwaardelijke vrijlating in kaart. Volgens een in december 2025 gepubliceerde analyse werden alleen al in de eerste helft van 2024 in het hele land 8.521 verzoeken om voorwaardelijke vrijlating afgewezen op grond van negatieve gedragsbeoordelingen. Dit cijfer, dat is gebaseerd op parlementaire gegevens, omvat afgewezen verzoeken, maar niet noodzakelijkerwijs evenveel verschillende gedetineerden.
