Ongeveer 16 maanden na Abdullah Öcalans „oproep tot vrede en een democratische samenleving“ beschouwt het Zwitserse parlementslid Laurence Fehlmann Rielle (SP) het dialoogproces als een cruciaal moment. Terwijl de Koerdische kant herhaaldelijk heeft laten zien bereid te zijn tot een politieke oplossing, ontbreken er aan de kant van de Turkse regering nog steeds concrete democratische en juridische stappen.
In een gesprek met ANF Nieuwsagentschap noemde de politica het begin van de dialoog tussen Öcalan en de Turkse staat aanvankelijk een hoopgevende ontwikkeling. Naarmate de tijd verstrijkt, wordt het echter steeds duidelijker dat de verwachtingen van veel mensen tot nu toe niet zijn ingelost. „Op oproep van Öcalan heeft de PKK besloten de gewapende strijd te beëindigen. Toch zien we geen echt positieve reactie van de Turkse autoriteiten. Het proces lijkt steeds meer vast te lopen. Dat is triest en zorgwekkend”, aldus Fehlmann Rielle.
Koerdische kant heeft haar politieke wil getoond
Volgens de Zwitserse parlementslid heeft de Koerdische beweging duidelijk gemaakt dat zij een politieke oplossing nastreeft. Juist daarom is het belangrijk om de discussie over de democratische rechten van de Koerden voort te zetten. Fehlmann Rielle wijst erop dat internationale crises en oorlogen de aandacht steeds meer afleiden van de Koerdische kwestie. Terwijl de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten de politieke agenda bepalen, dreigt de discussie over de rechten van het Koerdische volk opnieuw naar de achtergrond te verdwijnen.
„De Koerden hebben laten zien dat ze vrede willen. Tegelijkertijd blijven ze vasthouden aan hun politieke eisen: erkenning van hun identiteit, hun rechten en hun zelfbestuur. Dat is een moedige houding”, verklaarde ze. Juist daarom is het noodzakelijk om het proces voort te zetten en het niet te laten vastlopen in een fase van politieke onzekerheid.
„De politieke wil ontbreekt aan Turkse kant“
Fehlmann Rielle uitte zich bijzonder kritisch over de houding van de Turkse regering. De ontwikkelingen van de afgelopen maanden roepen steeds meer de vraag op of Ankara daadwerkelijk geïnteresseerd is in een democratische oplossing. „Is er echt oprecht gereageerd op het vredesproces of is er alleen maar over gesproken, zonder dat er iets in beweging is gekomen? Dat weten we niet“, zei ze.
Tegelijkertijd wees de politica op de aanhoudende druk op de oppositie, de repressie tegen de DEM-partij en de gevangenneming van de burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoğlu. „Als je al deze ontwikkelingen bekijkt, ontstaat er een ander beeld. In plaats van spanningen te verminderen en een echt democratiseringsproces op gang te brengen, zien we maatregelen die de vredesinspanningen tegenwerken.“ De lid van de Nationale Raad verklaarde dat zij dit beleid vooral kon verklaren door het streven om de eigen macht veilig te stellen en de oppositie te verzwakken.
Vrede vereist een dialoog met Öcalan
Voor Fehlmann Rielle blijft Abdullah Öcalan een sleutelfiguur in het proces. Ze herinnert eraan dat miljoenen Koerden hem nog steeds als politiek boegbeeld beschouwen en gewicht toekennen aan zijn woorden. Ter vergelijking verwijst ze naar Nelson Mandela, die na 27 jaar gevangenschap een centrale figuur werd bij het einde van het apartheidsregime in Zuid-Afrika. „Als Erdoğan echt vrede in dit land wil brengen, moet hij deze uitgestoken hand aannemen en samen met de Koerden iets concreets opbouwen”, zei ze. Öcalan moet de mogelijkheid krijgen om onder passende omstandigheden aan het politieke proces deel te nemen. Zolang dit niet gebeurt, blijven de vooruitzichten op een succesvolle dialoog beperkt.
„In de regering ontbreekt de nodige vastberadenheid”
Fehlmann Rielle vindt de eis van de Koerdische kant dat Öcalan een juridisch en politiek erkende rol in het proces krijgt, begrijpelijk. Een dialoog kan alleen functioneren als beide partijen op gelijke voet met elkaar onderhandelen. „Öcalan zou in staat moeten zijn om onder gelijke voorwaarden met de Turkse autoriteiten te onderhandelen. Maar hij zit nog steeds in hechtenis“, verklaarde ze.
De vraag of er politieke wil is, is daarom doorslaggevend. „Helaas heb ik op dit moment niet de indruk dat er binnen de AKP de nodige vastberadenheid aanwezig is om dit mogelijk te maken.” Tegelijkertijd roept de politica op tot meer maatschappelijke druk voor democratie en de rechtsstaat in Turkije. Ook de democratische oppositie moet haar samenwerking verdiepen en gezamenlijke perspectieven ontwikkelen.
De internationale gemeenschap mag niet zwijgen
Fehlmann Rielle uitte zich ook kritisch over de rol van de internationale gemeenschap. De Koerden zijn historisch gezien over meerdere staten verdeeld geraakt. Daaruit vloeit de verantwoordelijkheid voort om naar hun stem te luisteren en hun rechten te verdedigen. „De Koerden hebben het recht om zichzelf te besturen”, zei ze. Tegelijkertijd bekritiseerde de parlementslid het stilzwijgen van veel internationale actoren in het licht van de aanvallen op Koerdische en democratische rechten in Turkije. „Er wordt niet luid genoeg over gesproken. Onze parlementen moeten deze kwesties aan de orde stellen en druk uitoefenen op Turkije, zodat de rechtsstaat en de democratische grondrechten worden gerespecteerd.“
Voor Fehlmann Rielle blijft de kans op vrede bestaan. Of dit echter tot een daadwerkelijke politieke doorbraak leidt, hangt vooral af van de vraag of de Turkse regering bereid is om de eerdere verklaringen te laten volgen door concrete democratische maatregelen.
