- Turkije
Voor de DEM-partij markeert de kaderwet het begin van een nieuwe fase in het proces naar vrede en een democratische samenleving. Partijwoordvoerster Ayşegül Doğan noemde het wetsontwerp donderdag tijdens een persconferentie in Ankara de eerste bouwsteen van een langdurig politiek en juridisch transformatieproces. Tegelijkertijd maakte ze duidelijk dat de wet slechts een begin is en dat er nog meer hervormingen moeten volgen.
Doğan benadrukte dat de DEM-partij voor het eerst een wetsontwerp mede heeft ondertekend. Dit zijn „de eerste handtekeningen voor onze gezamenlijke toekomst en een democratisch leven in Turkije“.
„De eerste stap in een langdurig politiek en juridisch herstelproces“
Volgens Doğan luidt de kaderwet de eerste fase in van een politieke en juridische heropbouw, die zich niet tot één enkele dag of één enkel wetsinitiatief zal beperken. „Na decennia van gewapende conflicten is het onvermijdelijk dat de weg naar vrede in verschillende fasen verloopt. In een dergelijke fase zou het verkeerd zijn om afzonderlijke stappen groter voor te stellen dan ze zijn. Het zou echter evenzeer verkeerd zijn om ze vanwege bestaande tekortkomingen te bagatelliseren of hun waarde in twijfel te trekken.“
De DEM-partij zal de tekortkomingen van het wetsontwerp blijven benoemen en eigen voorstellen indienen, maar tegelijkertijd werken aan de politieke en maatschappelijke versterking van het proces. De kaderwet is een eerste stap in de overgang van de logica van het gewapende conflict naar een juridische en democratisch-politieke oplossing.
Doğan herinnerde eraan dat aan de huidige stand van zaken jarenlange gesprekken en beraadslagingen zijn voorafgegaan. Het wetsontwerp vormt daarom de eerste juridische basis voor een gezamenlijke democratische toekomst. Eerdere wettelijke regelingen, die waren gebaseerd op „actieve berouwbetuiging“, bekentenissen of het prijsgeven van informatie, hebben het onderliggende politieke probleem niet opgelost, maar juist verergerd. Voor het eerst bevat een wet nu een benadering die rekening houdt met de nieuwe situatie na de ontbinding van de PKK en de beëindiging van de gewapende strijd als een collectief politiek proces.
Verdere hervormingen en nieuwe democratische mechanismen
Volgens de DEM-partij kan het vredesproces alleen duurzaam succesvol zijn als er verdere juridische en institutionele stappen volgen. Daartoe behoren nieuwe parlementaire en maatschappelijke mechanismen die het proces begeleiden en controleren. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt niet alleen bij de DEM-partij, verklaarde Doğan. Alle politieke partijen en de verschillende maatschappelijke groeperingen moeten hun bijdrage leveren aan de opbouw van een gezamenlijke democratische toekomst. Tegelijkertijd wees zij erop dat zelfs bindende rechterlijke uitspraken in Turkije vaak niet worden uitgevoerd – een probleem dat ook in het rapport van de parlementaire commissie aan de orde is gesteld. Des te belangrijker zijn waarborgen van de rechtsstaat en een effectieve democratische controle op de verdere uitvoering.
Öcalan moet het proces actief kunnen mede vormgeven
De DEM-partij blijft een centrale rol toekennen aan Abdullah Öcalan. Doğan herinnerde eraan dat de oproep van de Koerdische vertegenwoordiger van 27 februari 2025 het uitgangspunt vormde voor het huidige proces. „De heer Öcalan behoort tot de centrale actoren in dit proces. Dat hebben we al vóór het begin van het proces voor vrede en een democratische samenleving benadrukt.”
De belangrijkste actoren moeten voortdurend en zonder onderbreking aan het proces kunnen bijdragen, het kunnen coördineren en er actief vorm aan kunnen geven.” Daarom zouden Öcalans mogelijkheden om te werken, te communiceren en van gedachten te wisselen dienovereenkomstig moeten worden ingericht. Dit is noodzakelijk om het proces extra dynamiek te geven en mogelijke risico’s te verminderen.
„Nu is het moment gekomen om de vrede gezamenlijk te laten rijpen“
Ter afsluiting van haar toespraak riep Doğan op om het maatschappelijke karakter van het vredesproces sterker centraal te stellen. Vrede betekent niet alleen het einde van gewapende conflicten, maar ook de bereidheid om naar elkaar te luisteren en de ervaringen van alle betrokkenen serieus te nemen. „In plaats van het leed moet de mogelijkheid van vrede komen. De wapens zwijgen, de vingers hebben de trekker losgelaten. Nu is de tijd gekomen om samen de vrede en de voorwaarden daarvoor te laten rijpen.” Het vredesproces is tegelijkertijd een proces van empathie, benadrukte Doğan. Het tegen elkaar afwegen van leed heeft in het verleden alleen maar nieuw leed voortgebracht. Juist daarom mogen de ervaringen uit het verleden niet worden vergeten – als basis om te voorkomen dat geweld en oorlog zich herhalen.
