- Zwitserland
De conferentie over democratische integratie, die op 24 oktober in Zürich werd georganiseerd door de Vereniging voor Koerdisch Sociaal Onderzoek (Akademî Kurd), heeft haar slotverklaring gepubliceerd. Daarin roepen de ongeveer 300 afgevaardigden op tot ingrijpende politieke, juridische en maatschappelijke veranderingen om de Koerdische kwestie op te lossen. Een van de belangrijkste voorstellen is de afkondiging van een „buitengewone democratische toestand“, die uitgebreide hervormingen en de verwerking van eerdere schendingen van de mensenrechten mogelijk moet maken.
Tijdens vier sessies boog de conferentie zich over de politieke, maatschappelijke, juridische en economische dimensies van democratische integratie. De discussies waren gebaseerd op de visie die Abdullah Öcalan in zijn „Manifest van de democratisch-communale samenleving“ heeft ontwikkeld. In de slotverklaring wordt benadrukt dat democratische integratie niet mag worden gereduceerd tot het beëindigen van gewapende conflicten. Integendeel, ook de politieke en maatschappelijke verhoudingen die tot het conflict hebben geleid, moeten worden overwonnen.
Integratie in plaats van assimilatie
Centraal staat een opvatting van integratie die zich uitdrukkelijk onderscheidt van assimilatie en het opgeven van de eigen identiteit. Democratische integratie is geen eenzijdig aanpassingsproces, maar berust op wederzijdse erkenning, samenleven op basis van gelijkwaardigheid en de democratische verandering van bestaande machtsverhoudingen. „Democratische integratie betekent de erkenning van de Koerdische identiteit, het waarborgen van het recht op taal, de vrije uitoefening van culturele rechten, politieke vertegenwoordiging, lokale democratie en de wettelijke waarborging van gelijkwaardig burgerschap”, aldus de verklaring.
De integratie van voormalige PKK-leden in het maatschappelijke en politieke leven van Turkije is volgens de verklaring slechts een onderdeel van het proces. Cruciaal is een herordening van de verhouding tussen staat en samenleving, die de mensen meer democratische inspraak mogelijk maakt. Een duurzame oplossing van de Koerdische kwestie vereist zowel wederzijdse erkenning van de staat en de Koerden als een democratische transformatie. Hiervoor moeten politieke onderhandelingen en maatschappelijke strijd met elkaar worden verbonden.
Rojava: autonomie behouden, Syrië democratiseren
Als concreet voorbeeld van democratische integratie gaat de slotverklaring in op de ontwikkelingen in Rojava. De onderhandelingen tussen het Democratisch Zelfbestuur van Noord- en Oost-Syrië (DAANES) en de nieuwe leiding in Damascus worden gezien als een poging om het bestaande zelfbestuur te behouden en tegelijkertijd mee te werken aan de democratische hervorming van Syrië. De conferentie verwijst naar het akkoord van 29 januari, waarmee een begin is gemaakt met de integratie van de Koerden in de staatsstructuren. Ook al blijft de beoogde status achter bij de tot nu toe bestaande feitelijke autonomie, is het van cruciaal belang om ten minste een gedeeltelijk zelfbestuur juridisch te waarborgen.
De verklaring hecht bijzonder veel belang aan het behoud van de instellingen die de afgelopen twaalf jaar zijn opgebouwd. De militaire eenheden zouden, met behoud van hun bestaande structuren, in het Syrische leger moeten worden geïntegreerd. Lokale besturen en veiligheidstroepen zouden moeten aansluiten bij de maatschappelijke en demografische samenstelling van de regio. Tot de nog openstaande onderhandelingspunten behoren het onderwijs in de Koerdische taal, de positie van de vrouweneenheden en de uitwerking van een nieuwe Syrische grondwet. De conferentie vat haar visie samen met de eis van een autonoom Rojava binnen een democratisch Syrië.
Vrouwen als zelfstandige politieke kracht
Een ander zwaartepunt van de verklaring is de rol van de Koerdische vrouwenbeweging. De deelnemers wijzen op een strijd die al meer dan vijf decennia duurt, waarin vrouwen niet alleen hebben deelgenomen aan politieke en maatschappelijke discussies, maar ook hun eigenstandige positie als georganiseerde kracht hebben ontwikkeld. Hun verworvenheden zijn hun niet zomaar toegekend, maar zijn bevochten door hun eigen strijd. Tegen deze achtergrond moet ook de vraag worden besproken onder welke voorwaarden vrouwen in nieuwe politieke en staatsstructuren moeten worden geïntegreerd.
De conferentie bekritiseert dat een alomvattende democratisering, waarbij vrouwen, werknemers en diverse culturele en religieuze gemeenschappen worden betrokken, in Turkije nog steeds op zich laat wachten. In plaats van zich te beperken tot theoretische debatten, moeten er concrete en uitvoerbare stappen worden ontwikkeld. Daarbij is met name voor jongeren, studenten, wetenschappers en democratische organisaties een belangrijke rol weggelegd.
Wet op de democratische samenleving en overgangsjustitie
Om het vredesproces juridisch te waarborgen, pleit de conferentie voor een alomvattende wet voor een democratische samenleving. Deze moet de erkenning van de Koerdische identiteit, taal- en cultuurrechten, vrijheid van meningsuiting en vereniging, evenals lokale democratie waarborgen. „Zodra de wetten van kracht worden en worden uitgevoerd, zal het wiel van de democratie gaan draaien“, zo staat in de slotverklaring. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat wettelijke hervormingen op zichzelf geen blijvende garantie kunnen bieden. De uitvoering ervan moet worden gewaarborgd door een georganiseerde democratische samenleving en de bijbehorende politieke wil.
Er wordt bijzondere aandacht besteed aan de oproep tot een „buitengewone democratische toestand“. De conferentie koppelt hieraan het idee van een overgangsfase waarin overheidsinstellingen worden hervormd, eerdere schendingen van de mensenrechten worden verwerkt en mechanismen voor een op genoegdoening gerichte rechtspraak worden gecreëerd. Als leidraad worden de zogenaamde Joinet-beginselen van de Verenigde Naties ter bestrijding van straffeloosheid genoemd. Deze hebben met name betrekking op het recht op waarheid, gerechtigheid en herstel na ernstige schendingen van de mensenrechten.
Mocht de staat de nodige maatregelen niet nemen, dan zouden maatschappelijke organisaties zelf initiatieven moeten ontwikkelen. Genoemd worden de instelling van waarheidscommissies en het documenteren van mensenrechtenschendingen in het kader van overgangsjustitie.
De gemeentelijke economie als basis voor integratie
De slotverklaring beperkt democratische integratie niet tot politieke en culturele rechten. Ook het economische bestel moet volgens de conferentie gebaseerd zijn op gelijkheid, solidariteit en maatschappelijke behoeften. Als basis wordt een democratische gemeentelijke economie voorgesteld, die collectieve productie en gezamenlijke economische verantwoordelijkheid versterkt. Kleine ondernemingen in Koerdistan en Europa moeten zich daarom in toenemende mate verenigen in coöperaties en gezamenlijke economische initiatieven ontwikkelen.
Er wordt bijzondere aandacht besteed aan de zichtbaarheid en gelijkwaardige participatie van vrouwen in de productie. Ook technologische ontwikkelingen en kunstmatige intelligentie moeten zodanig worden ingezet dat ze maatschappelijke behoeften dienen en een rechtvaardige verdeling van economische kansen bevorderen.
Akademî Kurd kondigt verdere discussies aan
De organisatoren zien de conferentie in Zürich als een startschot voor een verdere verdieping van de theoretische grondslagen en praktische mogelijkheden van democratische integratie. Met name onder de in Zwitserland wonende Koerden moet het concept uitgebreider worden besproken en moet de betekenis ervan voor de politieke en maatschappelijke toekomst van Koerdistan verder worden uitgediept. Akademî Kurd kondigde aan de desbetreffende werkzaamheden in de komende tijd voort te zetten.
