- Turkije
Oya Ersoy, medevoorzitter van de Mensenrechtenvereniging IHD, sprak met ANF Nieuwsagentschap over het vredes- en democratiseringsproces dat op initiatief van Abdullah Öcalan in gang is gezet, evenals over de kaderwet die momenteel wordt besproken en de houding van de regering ten opzichte van dit proces.
Oya Ersoy zei dat het toenemende autoritarisme in Turkije de afgelopen jaren een van de grootste obstakels voor vrede en democratie is geworden. Ze voegde eraan toe dat het niet uitvoeren van uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) een afwijking van de beginselen van de rechtsstaat weerspiegelt.
Uitspraken van het EHRM worden niet uitgevoerd
Oya Ersoy zei dat de democratische ruimte in Turkije aanzienlijk is versmald sinds het mislukken van het vredesproces in 2015.
Ersoy zei: „We maken een periode door waarin zowel de politieke sfeer als de democratische maatschappelijke sfeer ernstig zijn ingeperkt. Uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens worden genegeerd, en zelfs uitspraken van de Turkse staat en zijn eigen rechterlijke macht worden niet uitgevoerd. Er heerst wereldwijd een diepgaande mensenrechtencrisis. De naoorlogse orde, die volledig was gebaseerd op mensenrechtenbeginselen, is ingestort. Staten houden zich niet langer aan op mensenrechten gebaseerde wetgeving en verdragen, en de beslissingen van internationale mechanismen worden terzijde geschoven. Bovendien putten staten in deze aanpak kracht uit elkaar.”
De regering zet het proces voort binnen haar eigen grenzen
Oya Ersoy zei dat het door Abdullah Öcalan geïnitieerde Vredes- en Democratische Samenlevingsproces verschilt van eerdere periodes, en voegde eraan toe dat de regering het proces niet voortzet om de Koerdische kwestie op te lossen, maar vanwege de druk die voortvloeit uit regionale ontwikkelingen.
Ersoy zei ook: „Allereerst is de motivatie van de regering niet om de Koerdische kwestie op te lossen, die al meer dan een eeuw in onze regio bestaat. Zij handelt uit noodzaak binnen het kader dat is ontstaan door de veranderende machtsverhoudingen in het Midden-Oosten en de verschuivingen in het beleid van de VS en Israël. Zij probeert een proces te sturen volgens haar eigen afwegingen.
Ja, er is een proces. Maar de regering zet dit uit noodzaak voort en probeert het binnen haar eigen grenzen te sturen. We hebben te maken met een autoritaire staat, een staat die zich volledig heeft afgekeerd van de rechtsstaat, waar de logica van ‘wat ik doe, wordt wet’ de overhand heeft en de rechterlijke macht wordt ingezet als instrument om de greep van de regering op de macht te handhaven.”
De regering neemt maatregelen om het proces te vertragen
Oya Ersoy zei dat het proces door de samenleving moet worden omarmd en dat alle krachten die democratie, vrede en mensenrechten ondersteunen, hierbij betrokken moeten worden. Ze stelde dat de regering maatregelen neemt die het proces vertragen in plaats van het te bevorderen.
Ersoy zei: „Het proces wordt door de regering niet gestuurd om te voorkomen dat het mislukt of om het te versnellen, maar juist om het te vertragen en elke stap onder haar eigen controle te houden. Er worden geen stappen ondernomen tenzij ze onvermijdelijk worden. Sinds oktober 2024 is er geen enkele betekenisvolle stap gezet. Dit leidt natuurlijk tot ernstig wantrouwen bij de samenleving en onze volkeren.
Helaas proberen wij, samen met alle geledingen van de maatschappelijke oppositie en mensenrechtenverdedigers, alles te doen wat we kunnen. Ik ben echter van mening dat het proces alleen vooruitgang kan boeken en maatschappelijk verankerd kan raken als iedereen die opkomt voor mensenrechten, democratie, vrede en de rechtsstaat zich erbij aansluit en de regering onder druk zet om actie te ondernemen.”
Het autoritarisme in Turkije heeft een nieuw niveau bereikt
Oya Ersoy zei dat het autoritarisme in Turkije een nieuwe fase is ingegaan en benadrukte dat alleen een gezamenlijke strijd het huidige proces kan omzetten in betekenisvolle resultaten.
Ersoy vervolgde: “Er vinden operaties plaats die gericht zijn tegen de Republikeinse Volkspartij (CHP), en er worden curatoren aangesteld. Het autoritarisme heeft een nieuw niveau bereikt. Deze ontwikkelingen staan niet los van elkaar. We moeten al deze processen gezamenlijk aanpakken en de voorwaarden scheppen voor een gezamenlijke strijd.
We hebben één doel: het tot stand brengen van een systeem dat gebaseerd is op mensenrechten. De Koerdische kwestie bestaat al eeuwenlang in dit land en onze regio. Ze is diep geworteld en veelzijdig. Ook de oppositie moet erkennen dat het oplossen van de Koerdische kwestie geen proces zal zijn dat van de ene op de andere dag verloopt, uitsluitend op initiatief van de regering. Voor ons is dit een strijdproces. Daarom hechten wij, als mensenrechtenverdedigers, er groot belang aan. Tenzij we blijven strijden en invloed uitoefenen, is het duidelijk dat deze regering geen stappen zal ondernemen.”
Er moet een kaderwet worden aangenomen voordat het parlement met reces gaat
Ersoy benadrukte dat er nog voor het parlement met reces gaat een aantal belangrijke maatregelen moet worden genomen om het proces vooruit te helpen. Ze zei dat er onverwijld een overgangswet moet worden aangenomen. Ersoy zei: „Er zijn dringende maatregelen nodig om het proces vooruit te helpen. Allereerst moet er nog voor het parlement met reces gaat een overgangswet worden aangenomen. Uit de discussies van de afgelopen twee dagen blijkt dat het wetsontwerp weliswaar zal worden ingediend, maar dat het aannemingsproces mogelijk tot het najaar wordt uitgesteld. Dit proces kan dergelijke vertragingen niet verdragen; het kan niet over zo’n lange periode worden uitgesponnen. Er zijn dringende maatregelen nodig.
Deze wet moet worden aangenomen en moet tevens het karakter hebben van een eerlijke en inclusieve algemene amnestie. Wat gebeurt er met degenen die de wapens hebben neergelegd? Hoe zal hun terugkeer naar dit gebied eruitzien? Hoe zullen zij deelnemen aan het maatschappelijk leven en, nog belangrijker, aan het politieke proces? Deze kwesties moeten op de een of andere manier worden geregeld.”
Er moeten wettelijke waarborgen worden geboden aan iedereen die bij het proces betrokken is
Oya Ersoy zei dat de ervaring met eerdere vredesinitiatieven aantoont waarom wettelijke waarborgen essentieel zijn voor iedereen die aan het proces deelneemt.
Ersoy zei: „Iedereen heeft het nu over het proces. Dat hebben we heel duidelijk ervaren tijdens het proces van 2015. We weten welke operaties er volgden onmiddellijk nadat Tayyip Erdoğan dat proces voor beëindigd had verklaard. We hebben gezien hoe uitspraken en discussies met betrekking tot het proces het onderwerp werden van gerechtelijke onderzoeken.”
We weten dat veel mensen, met name leden van de Democratische Volkspartij (HDP), maar ook kameraden en mensenrechtenverdedigers met wie we zij aan zij hebben gestreden, gevangen zijn gezet, het slachtoffer zijn geworden van gerechtelijke intimidatie of tot ballingschap zijn gedwongen. Wat gaat er met hen allemaal gebeuren?
Ze zeggen dat ze het ‘terrorisme-etiket’ gaan schrappen. Het schrappen van het terrorisme-etiket betekent het afschaffen van de antiterrorismewet. Maar afgezien daarvan moet er een einde komen aan het huidige systeem dat de samenleving volledig buiten de wet zet, waarin iedereen die kritiek op de regering uitte of zelfs maar een bericht op sociale media plaatste, gevangen kan worden gezet. Mensen van elke generatie en elke politieke achtergrond worden in de gevangenis gegooid. Dit systeem moet volledig worden ontmanteld.”
De juridische status van de heer Öcalan moet worden vastgesteld
Oya Ersoy zei dat het verduidelijken van de juridische status van de heer Öcalan een dringende noodzaak is voor de duurzaamheid van het proces.
Ersoy zei: „De juridische status van de heer Öcalan moet dringend worden vastgesteld. Bahçeli zegt het ene, bronnen binnen de AKP zeggen het andere. Maar er loopt een proces via directe contacten met staatsfunctionarissen, en Öcalan zelf bevordert dit proces ook. Transparantie vereist een omgeving waarin iedereen elkaar kan ontmoeten en zijn standpunten over het proces kan delen.
De staat erkent Öcalan zelf als gesprekspartner in dit proces. In tegenstelling tot eerdere periodes is dit een proces dat rechtstreeks wordt gevoerd en bevorderd door de centrale speler, Öcalan. Er moet een stap worden gezet om te voorkomen dat het proces ontspoort.”
„Zijn status moet worden vastgelegd en er moet een algemeen kader worden opgesteld.”
De bewindvoerders moeten worden afgezet, de gevangenen moeten worden vrijgelaten
Ersoy zei dat er een einde moet komen aan de praktijk van het benoemen van bewindvoerders en dat het herstel van gekozen gemeentelijke functionarissen in hun ambt een belangrijke stap zou zijn in de richting van democratisering.
Ze zei ook: „In alle gemeenten die onder bewind zijn geplaatst, moeten die bewindvoerders worden teruggeroepen en moeten de echte, door het volk gekozen vertegenwoordigers weer in hun ambt worden hersteld. Er is geen reden om te wachten. Er is geen wetswijziging nodig. Bewindvoerders zijn bij decreet benoemd en kunnen ook bij decreet worden ontslagen. Waar wachten we precies op?
Er zijn ook uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en het Constitutionele Hof. Waarom worden deze beslissingen niet uitgevoerd? Ook daarvoor is geen wetswijziging nodig. Veel mensen in de gevangenis, te beginnen met Selahattin Demirtaş en Figen Yüksekdağ, worden onrechtmatig vastgehouden, zoals vastgesteld door rechterlijke uitspraken. Onze kameraden en mensenrechtenverdedigers moeten worden vrijgelaten. Zij moeten aan het proces kunnen deelnemen. Als dat het geval zou zijn, zou het proces dan niet sneller vorderen? Waarom worden er dan geen stappen ondernomen?”
Het recht op hoop moet voor iedereen gelden
Oya Ersoy zei dat het recht op hoop voor alle gevangenen, te beginnen met de heer Öcalan, moet worden toegepast, in overeenstemming met universele rechtsbeginselen. Ze voegde eraan toe dat dit een van de duidelijkste indicatoren zou zijn van een daadwerkelijke terugkeer naar de rechtsstaat.
Ersoy zei ook: „Er zitten honderden gevangenen ten onrechte achter de tralies vanwege beslissingen van administratieve en observatiecommissies, ook al hebben ze hun straf uitgezeten. Er moeten op zijn minst onmiddellijk stappen worden gezet die de eerste tekenen van democratisering kunnen vormen. Voor geen van deze maatregelen is speciale wetgeving nodig.
Zodra deze stappen zijn gezet, benadrukken we dat er een nieuwe fase van strijd kan beginnen met betrekking tot de Koerdische kwestie, die wordt beschreven als de kern van het probleem. Uiteraard hebben we eisen met betrekking tot de voortgang van deze strijd. Als Mensenrechtenvereniging zijn we al meer dan veertig jaar zowel getuigen van als deelnemers aan dit proces.”
Er moeten voorwaarden worden geschapen om “nooit meer” te kunnen zeggen
Ersoy zei dat de vier decennia van conflict diepe individuele en maatschappelijke trauma’s hebben veroorzaakt en benadrukte de noodzaak om voorwaarden te scheppen die ervoor zorgen dat dergelijk leed zich nooit meer herhaalt.
Ze zei: “Onze vrienden zijn omgekomen tijdens deze veertig jaar van conflict. We hebben collega’s, leden van afdelingsbesturen en afdelingsvoorzitters verloren. Mensenrechtenverdedigers en bestuursleden van verenigingen werden het slachtoffer van gewapende aanvallen. Het wordt nu algemeen erkend dat dit conflict, dat al meer dan vier decennia duurt, zowel op maatschappelijk als op individueel vlak diepe trauma’s heeft veroorzaakt.
Ernstige schendingen van de mensenrechten moeten worden aangepakt via een kader van overgangsrechtspraak. Er moet een strijd worden gevoerd om de waarheid aan het licht te brengen, verantwoording af te dwingen en gerechtigheid te bereiken. Maar we zijn nog niet in staat om deze kwesties te bespreken, omdat we dat stadium nog niet hebben bereikt.
Wat we wel weten, is dat dit proces alleen kan slagen als we ‘nooit meer’ zeggen en ervoor zorgen dat de schendingen uit het verleden zich nooit meer herhalen. Een systeem gebaseerd op mensenrechtenwaarden, waarin we allemaal in gelijkheid, vrijheid en vrede kunnen leven, is de enige weg vooruit. Er moeten omstandigheden worden gecreëerd die ons in staat stellen ‘nooit meer’ te zeggen.”
Terugkeer en wettelijke garanties moeten worden gewaarborgd
Ersoy zei dat het waarborgen van terugkeer en sociale integratie na het ontwapeningsproces tot de prioritaire maatregelen moet behoren. Ze voegde eraan toe: „Wat gebeurt er met degenen die de wapens hebben neergelegd? Hiervoor moet een niet-discriminerende regeling komen. Er moeten voorwaarden worden geschapen voor terugkeer, voor de vrijlating van gevangenen en voor de terugkeer van degenen die in ballingschap leven. Tegelijkertijd moeten er wettelijke garanties voor hen worden vastgelegd, waaronder het recht op werk.”
Het dorpswachterssysteem moet worden afgeschaft
Oya Ersoy zei dat het dorpswachterssysteem eveneens moet worden afgeschaft, in navolging van het besluit van de Koerdische Vrijheidsbeweging om de wapens in te leveren en zichzelf op te heffen.
Ersoy zei: „Er is het dorpswachterssysteem. De discussies in het parlement richten zich op de verificatie en bevestiging van de ontwapening. Maar hoe zit het met de dorpswachters? Wij verwachten dat ook het dorpswachterssysteem wordt afgeschaft en ontwapend. Dit zijn enkele van de eerste stappen die moeten worden genomen om het proces vooruit te helpen en te voorkomen dat het ontspoort.”
Het recht om in de moedertaal te leven moet worden gewaarborgd
Oya Ersoy zei dat blijvende vrede meer vereist dan alleen veiligheids- en juridische regelingen, en benadrukte dat ook het recht om in de moedertaal te leven moet worden gewaarborgd.
Ersoy zei: „Om ‘nooit meer’ te kunnen zeggen, moet er een systeem worden opgezet dat gebaseerd is op gelijkheid, vrijheid, rechtvaardigheid en mensenrechten. Democratische rechten, te beginnen met het recht om in de moedertaal te leven, moeten door middel van wettelijke garanties worden gewaarborgd.”
Bron: ANF
