Ilham Ehmed, medevoorzitter van het Democratisch Zelfbestuur van Noord- en Oost-Syrië (DAANES), heeft tijdens de veiligheidsconferentie in München opgeroepen tot een politiek gewaarborgde integratie van het Koerdische autonome bestuur in het Syrische hervormingsproces. In een interview met Jin TV verklaarde ze dat de deelname van een delegatie uit Rojava met de opperbevelhebber van de Democratische Strijdkrachten van Syrië (QSD), Mazlum Abdi, een politieke ommekeer betekent na jaren van uitsluiting.
Ehmed zei dat de aanwezigheid op de conferentie meer dan symbolisch was: het gaat erom de tot nu toe bereikte politieke en maatschappelijke verworvenheden, waaronder de rechten van de Koerden en de institutionele structuren van het zelfbestuur, over te dragen naar een toekomstig Syrië. De val van het oude regime alleen heeft de Syrische crisis niet opgelost, benadrukte ze. “Stabiliteit kan alleen worden bereikt als alle relevante actoren bij de wederopbouw worden betrokken.”
Duurzame integratie vermindert regionale spanningen
Met betrekking tot de Turkse houding ten opzichte van de deelname van de Rojava-delegatie zei Ehmed dat er tot nu toe geen openlijk negatieve reactie van Ankara was gekomen; “dat beschouwen we als positief”. Het centrale gespreksonderwerp in bijna alle contacten was de kwestie van integratie – dat wil zeggen, hoe de structuren van Noordoost-Syrië in een algemeen Syrisch kader kunnen worden ingepast zonder hun politieke en maatschappelijke grondslagen te vernietigen. Ehmed stelde dat een duurzaam integratieproces in Syrië niet alleen het land zelf zou stabiliseren, maar ook de regionale spanningen zou verminderen – “met name met het oog op Turkije en de ontwikkelingen daar in het vredesproces”.
Kobanê: “De blokkade moet worden beëindigd”
Ondanks de overeenkomst tussen de SDF en de Syrische overgangsregering, die op 2 februari in werking is getreden, blijft de situatie in en rond Kobanê problematisch, aldus Ehmed. “De blokkade tegen Kobanê moet zo snel mogelijk worden beëindigd.” In gesprekken met de delegatie uit Damascus is dit onderwerp direct aan de orde gesteld, benadrukte ze. Ook andere punten van de overeenkomst zijn volgens Ehmed nog niet volledig uitgevoerd.
Wrijvingen, bijvoorbeeld bij de integratie van veiligheidsstructuren van de Asayîş, zijn niet ongebruikelijk in overgangsfasen. Het is van cruciaal belang dat de communicatiekanalen open blijven en dat geschilpunten politiek worden opgelost. “Om de situatie in Kobanê te ontmijnen, is onder andere een militaire terugtrekking van de frontlinies nodig”, aldus Ehmed. Het proces verloopt daar tot nu toe traag, maar kan door voortgezette onderhandelingen worden bevorderd.
Terugkeer naar Efrîn en Serêkaniyê alleen met beschermingsmechanisme
Wat betreft de situatie in steden als Efrîn en Serêkaniyê, die bezet zijn door door Turkije gecontroleerde milities, riep Ehmed op tot een praktisch terugkeermechanisme: Wie naar zijn geboorteplaats wil terugkeren, heeft bindende veiligheidsgaranties nodig. Hiervoor is een aparte commissie nodig die de terugkeerprocessen coördineert en de bescherming van de terugkeerders waarborgt. Zonder betrouwbare veiligheidsstructuur blijft terugkeer voor veel ontheemden in de praktijk nauwelijks mogelijk.
Integratiemodel: lokale continuïteit, open vragen op hoger niveau
Wat betreft de institutionele hervorming verklaarde Ehmed dat er op lager bestuursniveau geen ingrijpende veranderingen te verwachten zijn; daar functioneren veel structuren al. Vooral op hoger bestuursniveau zijn er nog vragen: bevoegdheden, commandostructuren en de formele integratie van bestaande instellingen.
Over de toekomst van de vrouwelijke verdedigingseenheden (YPJ) zei ze dat het minder belangrijk is om afzonderlijke formaties een label te geven dan om de georganiseerde deelname van vrouwen aan defensie en veiligheid te waarborgen. Er liggen verschillende modellen op tafel, waaronder integratie in interne veiligheidsstructuren. Het belangrijkste punt blijft dat vrouwen als zelfstandige kracht in de veiligheidssector aanwezig moeten blijven.
Ehmed verwees ook naar talrijke instellingen in overwegend Koerdische steden, waarvan het voortbestaan in het kader van gemaakte afspraken is gewaarborgd. Met de benoeming van een gouverneur in Hesekê is in sommige delen al een proces van formele erkenning op gang gekomen.
“Koerdisch als onderwijstaal is een recht”
Ehmed nam een duidelijk standpunt in over taal en onderwijs. Een regeling waarbij Koerdisch slechts een paar uur als keuzevak wordt aangeboden, is volgens haar niet voldoende. In gesprekken met Damascus heeft de delegatie duidelijk gemaakt dat onderwijs in de moedertaal een fundamenteel recht is. Leerlingen die jarenlang in het Koerdisch hebben geleerd, kunnen niet plotseling worden overgeplaatst naar een puur Arabisch sprekend systeem. Volgens haar is overeengekomen om het onderwerp verder te behandelen in een apart onderhandelingskader tussen de bevoegde delegaties.
Kritiek op en verdediging van de “democratische natie”
Over aanvallen op het politieke model van zelfbestuur zei Ehmed dat er in de praktijk problemen waren geweest, maar dat dit geen bewijs was voor het falen van de hele aanpak van de “democratische natie”. Correcties en institutioneel leren zijn nodig, niet de volledige terugdraaiing van de bereikte structuren. Ze waarschuwde ervoor om politieke conflictlijnen opnieuw te verscherpen als etnische tegenstellingen tussen Koerden en Arabieren. Een dergelijke ontwikkeling zou volgens haar vooral de krachten versterken die streven naar destabilisatie. Aanvallen op het sociaal-politieke model in Noord- en Oost-Syrië moeten worden beëindigd.
Oproep aan vrouwenbewegingen
Tot slot richtte Ehmed een uitdrukkelijke oproep tot vrouwenorganisaties, zowel in Rojava als internationaal. In tijden van verandering ontstaan nieuwe politieke ruimtes; zonder organisatie gaan deze kansen snel verloren. “Rojava verdedigen betekent de verworvenheden van vrouwen in het algemeen verdedigen”, zei ze. Vrouwen moeten in deze fase hun stem duidelijk versterken en hun politieke invloed uitbreiden.
