- Zwitserland
De Zwitserse politicus en spoedeisendehulparts dr. Beppe Savary-Borioli acht een duurzame oplossing voor de Koerdische kwestie nauwelijks denkbaar zonder de vrijlating van Abdullah Öcalan en een grondige democratisering van Turkije. Het lid van het kantonsparlement van Ticino uitte in een gesprek met ANF Nieuwsagentschap ernstige twijfels over de bereidheid van de Turkse regering om het huidige vredesproces te waarborgen met bindende politieke en juridische garanties. Tegelijkertijd ziet hij in Öcalans concept van democratisch confederalisme een perspectief dat verder reikt dan de Koerdische kwestie.
Sinds Öcalans oproep tot vrede en een democratische samenleving van 27 februari 2025 heeft de Koerdische vrijheidsbeweging ingrijpende stappen ondernomen om een einde te maken aan de gewapende strijd tegen Turkije. Voor Savary-Borioli hangt de toekomst van dit proces echter in beslissende mate af van de vraag of Ankara bereid is de politieke voorwaarden te scheppen voor een onderhandelingsoplossing op basis van gelijkwaardigheid.
„Als Turkije echt vrede wil, moet het Öcalan vrijlaten“
Savary-Borioli beschouwt de voortdurende detentie van Öcalan als een fundamentele tegenstrijdigheid in het vredesproces. Een regering die serieus streeft naar een politieke overeenkomst, moet de belangrijkste onderhandelingspartner van de Koerdische kant de mogelijkheid bieden om zijn rol vrijelijk te vervullen. „De cruciale vraag is voor mij: als Turkije echt vrede wil, moet het Öcalan vrijlaten. Zolang het dat niet doet, is al het andere weinig geloofwaardig“, verklaarde Savary-Borioli.
De politicus uitte kritiek op het autoritaire regeringssysteem onder president Recep Tayyip Erdoğan, wiens opvatting over macht hij vergeleek met die van een sultan. Öcalan zou daarentegen een van de belangrijkste figuren zijn die een gezamenlijke vreedzame toekomst voor de Koerdische en Turkse bevolking mogelijk zouden kunnen maken. Savary-Borioli verwees daarbij naar de ervaringen met het Zuid-Afrikaanse vredesproces. Pas na de vrijlating van Nelson Mandela zouden de onderhandelingen over het einde van de apartheid een beslissende impuls hebben gekregen. Hij ziet een vergelijkbare voorwaarde ook voor Turkije.
„We kunnen niet spreken van onderhandelingen onder gelijke voorwaarden als aan de ene kant een gevangene zit en aan de andere kant een staatspresident die zich gedraagt als een sultan. Dat is simpelweg onmogelijk.“
Twijfels over de garanties van de Turkse regering
Savary-Borioli beschouwt het strategische besluit van de Koerdische vrijheidsbeweging om de gewapende strijd te beëindigen ten gunste van politieke en diplomatieke middelen als een belangrijke stap. Een eenzijdige verandering van strategie kan echter geen duurzame vrede garanderen. Hij betwijfelt met name of de Turkse regering haar verplichtingen jegens voormalige leden van de PKK daadwerkelijk zal nakomen. Een staat die internationale rechtsnormen negeert, moet eerst bewijzen dat zijn toezeggingen betrouwbaar zijn.
Savary-Borioli herinnerde in dit verband aan de symbolische wapenverbranding van de Koerdische vrijheidsbeweging in juli 2025, waaraan hij zelf had deelgenomen. De actie zou de politieke vastberadenheid van de beweging hebben onderstreept, maar geen onmiddellijke concrete stappen van de kant van de staat teweeg hebben gebracht.
„Ik blijf sceptisch. Zal een staat als Turkije, die het internationaal recht niet respecteert, zich daadwerkelijk houden aan de garanties die hij de PKK-leden geeft nadat zij de wapens hebben neergelegd?”, vroeg Savary-Borioli. Hij bekijkt de huidige ontwikkelingen daarom met grote terughoudendheid. Niet politieke aankondigingen zijn doorslaggevend, maar controleerbare veranderingen in de juridische en democratische randvoorwaarden.
Democratisering als basis voor het samenleven
Een andere voorwaarde voor een duurzame verstandhouding ziet Savary-Borioli in de democratisering van de Turkse staat. Het politieke systeem is sterk afgestemd op het presidentschap, terwijl het parlement slechts beperkte invloed heeft op fundamentele beslissingen.
Onder deze omstandigheden blijft een vredesakkoord politiek onzeker, omdat de uitvoering ervan afhangt van de houding van de betreffende regeringsleiders. „Zolang Turkije geen echt democratische staat wordt, is het uiterst moeilijk om je echte vrede tussen het Koerdische en het Turkse volk voor te stellen”, verklaarde Savary-Borioli.
Daarbij maakte hij uitdrukkelijk onderscheid tussen de Turkse bevolking en de regering respectievelijk het leger. De mensen van beide samenlevingen zouden vreedzaam samen kunnen en moeten leven. Voorwaarde daarvoor is echter een democratisch systeem dat hun rechten en politieke gelijkheid waarborgt.
Internationale verantwoordelijkheid voor de Koerdische kwestie
Savary-Borioli legt de verantwoordelijkheid voor een oplossing niet uitsluitend bij Turkije. De Koerdische kwestie is volgens hem gevormd door de historische opdeling van Koerdistan en de belangen van internationale mogendheden. Met name Groot-Brittannië en Frankrijk zouden bij de politieke herindeling van het Midden-Oosten na de Eerste Wereldoorlog hun territoriale en economische belangen hebben nagestreefd. De Koerdische bevolking en haar politieke rechten zouden daarbij over het hoofd zijn gezien.
„Zelfs toen al had de internationale gemeenschap geen belangstelling voor de Koerdische kwestie. Integendeel: ze was erop uit om Koerdistan op te splitsen”, aldus Savary-Borioli. De westerse staten zouden zich terdege bewust zijn geweest van het strategische en economische belang van de regio, met inbegrip van de grondstoffenvoorraden. Daaruit vloeit vandaag de dag een verantwoordelijkheid voort om bij te dragen aan het overwinnen van de historische gevolgen van dit beleid.
Democratisch confederalisme als alternatief
Naast het huidige vredesproces ging Savary-Borioli ook in op de politieke ideeën van Abdullah Öcalan. Zijn concept van democratisch confederalisme is niet alleen relevant voor de Koerdische kwestie, maar kan ook in andere delen van de wereld een basis bieden voor maatschappelijk zelfbestuur en democratische participatie. Centraal staat de overdracht van politieke beslissingsbevoegdheid aan de bevolking. Savary-Borioli koppelt deze benadering aan een socialistische opvatting van democratie, die maatschappelijke medezeggenschap boven gecentraliseerd staatsbestuur stelt.
„Als we de macht echt aan het volk willen overdragen, dan is het duidelijk dat deze democratie een socialistisch karakter zal hebben. Ik denk dat dit model ook buiten het Midden-Oosten een goed voorbeeld zou kunnen zijn”, verklaarde hij. Juist daarin ziet Savary-Borioli een reden voor het verzet van autoritaire regeringen tegen de politieke ideeën van Öcalan. Een model dat berust op maatschappelijke zelforganisatie en democratische medezeggenschap, stelt de bestaande machtsstructuren fundamenteel ter discussie.
Deze afwijzing beperkt zich niet tot de Turkse regering. Savary-Borioli verwees eveneens naar de politieke systemen in Iran en Syrië, evenals naar de machtsverhoudingen in Irak. „Het lijkt erop dat er, ondanks alle verschillen, één punt is waarover iedereen het eens is: ze willen geen democratie, en ze willen ook dit model van democratisch confederalisme niet.“
Bron: ANF
