Een jaar nadat Hayat Tahrir al-Sham (HTS) in december 2024 aan de macht kwam in Damascus, wordt Syrië gekenmerkt door ernstige schendingen van de mensenrechten, met name tegen vrouwen. Onafhankelijke bronnen melden een sterke toename van moorden, ontvoeringen, psychologisch en fysiek geweld, evenals sektarische aanvallen op vrouwen in gebieden die onder controle staan van HTS en in regio's die bezet zijn door de Turkse staat. Volgens deze rapporten zijn tot nu toe honderden vrouwen, waaronder kinderen, vermoord of ontvoerd.
Tot op heden zijn er minstens 650 vrouwen, waaronder 29 kinderen, vermoord. Dit patroon, dat zich concentreert in talrijke steden van Aleppo tot Damascus en van Latakia tot Sweida (Suwayda), legt de praktijken van de radicale islamistische ideologie van HTS bloot, die zich rechtstreeks tegen vrouwen richt, en onthult dat de nieuw opgerichte regering in het land in feite gebaseerd is op de sharia. Het hoogste aantal gevallen is geregistreerd in Aleppo, Damascus, Homs, Hama, het platteland van Damascus, Daraa, Tartus, Quneitra, Latakia, Sweida en Deir ez-Zor (Dêrazor), die onder controle staan van HTS.
Terwijl vrouwen in Rojava dankzij hun zelfverdedigingsbewustzijn en sterke organisatie een relatief veiliger leven blijven leiden, negeert de mentaliteit van HTS openlijk de rechten van vrouwen.
Journalist Stêrk Gulo, die vele jaren in Syrië en Noord- en Oost-Syrië heeft gewerkt, sprak met ANF Nieuwsagentschap over de situatie van vrouwen in het hele land in het eerste jaar van het bewind van HTS.
Gulo zei: “Nu we 2026 ingaan, is het duidelijk dat de val van het Baath-regime en het proces dat Ahmed al-Sharaa (al-Jolani) naar Damascus bracht, plaatsvonden binnen het kader van bepaalde allianties”, en benadrukte dat de opkomst van HTS niet alleen kan worden verklaard door interne dynamieken. Ze herinnerde eraan dat al-Jolani in januari 2025 tot hoofd van de overgangsregering werd benoemd en vervolgde: "De door al-Jolani geleide HTS stond lange tijd op internationale terroristenlijsten. Hoe en waarom is HTS aan de macht gekomen? Dit is geen kwestie die zich alleen tot Syrië beperkt. Tijdens de 62 jaar dat het Baath-regime aan de macht was, hebben zich geen sektarische conflicten van deze omvang voorgedaan. Maar met de komst van HTS naar Damascus is er veel veranderd. Terwijl verschillende staten in de regio, zoals Libanon en Irak, gebukt gaan onder de hoge kosten van sektarische oorlogen, is Damascus nu in een soortgelijke situatie terechtgekomen."
Journalist Stêrk Gulo, die vele jaren in Syrië en Noord- en Oost-Syrië heeft gewerkt, sprak met ANF over de situatie van vrouwen in het hele land in het eerste jaar van het bewind van HTS.
Gulo zei: “Nu we 2026 ingaan, is het duidelijk dat de val van het Baath-regime en het proces dat Ahmed al-Sharaa (al-Jolani) naar Damascus bracht, plaatsvonden binnen het kader van bepaalde allianties”, en benadrukte dat de opkomst van HTS niet alleen kan worden verklaard door interne dynamieken. Ze herinnerde eraan dat al-Jolani in januari 2025 tot hoofd van de overgangsregering werd benoemd en vervolgde: "De door al-Jolani geleide HTS stond lange tijd op internationale terroristenlijsten. Hoe en waarom is HTS aan de macht gekomen? Dit is geen kwestie die zich alleen tot Syrië beperkt. Tijdens de 62 jaar dat het Baath-regime aan de macht was, hebben zich geen sektarische conflicten van deze omvang voorgedaan. Maar met de komst van HTS naar Damascus is er veel veranderd. Terwijl verschillende staten in de regio, zoals Libanon en Irak, gebukt gaan onder de hoge kosten van sektarische oorlogen, is Damascus nu in een soortgelijke situatie terechtgekomen."
Gulo voegde hieraan toe: “De derde realiteit is Noord- en Oost-Syrië. In het gebied dat door het Autonome Bestuur wordt bestuurd, zien we geen vrouwenmoorden of massamoorden op vrouwen. Deze vergelijking laat duidelijk zien dat de praktijken tegen vrouwen in gebieden die door HTS en de Turkse staat worden gecontroleerd, een openlijke schending vormen van zowel de mensenrechten als de rechten van vrouwen.” Gulo benadrukte ook de relatieve veiligheid en stabiliteit in Noord- en Oost-Syrië.
Geen vrouwen aan de macht, moordenaars in de regering
Gulo herinnerde eraan dat in Damascus onder het bewind van HTS personen die verantwoordelijk zijn voor het vermoorden van vrouwen deel uitmaken van de administratie en zei: "HTS probeerde een grondwet af te kondigen via gewapende groeperingen die eerder op terroristenlijsten waren geplaatst. Een van hen was Hakim Shekra, die verantwoordelijk is voor de moord op Hevrin Khalaf en wiens vervolging voor internationale rechtbanken is geëist. Als we kijken naar de beelden van de vergadering die zij wilden oprichten, zien we dat de structuur volledig uit mannen bestaat. Dit leidde tot een groot publiek debat. In de 21e eeuw is een bestuurssysteem dat vrouwen volledig uitsluit onverenigbaar met het sociale weefsel van Syrië. Syrië is een land waar vele volkeren, sekten en culturen samenleven en waar vrouwen een sterke positie innemen in het sociale leven."
Op dit punt wees Gulo op de grote impact die de organisatie die vrouwen in 13 jaar tijd hebben opgebouwd via de Rojava-revolutie in Noord- en Oost-Syrië in heel Syrië heeft gehad, en zei: "Toen de aanvallen op Alawitische en Druzenvrouwen in de kuststeden en in Sweida begonnen, voelden vrouwen in die regio's ook de noodzaak om zichzelf te verdedigen. Dit toonde eens te meer aan hoe krachtig Noord- en Oost-Syrië als inspiratiebron is.
Want de oprichting van de Women's Protection Units (YPJ) en de onafhankelijke en onderscheidende organisatie van vrouwen vormen een unieke ervaring in de wereld. Vrouwen organiseerden zich op peloton- en sectieniveau binnen de militaire hiërarchie en vormden commandostructuren. Arîn Mîrkan's zelfopofferende houding tegen ISIS tijdens het verzet in Kobanê bewees aan de hele wereld dat vrouwen deze duistere kracht kunnen verslaan. Toen de moordpartijen op vrouwen begonnen in de kuststeden en in Sweida, was de ommezwaai van Alawitische en Druzenvrouwen naar zelfverdediging een direct gevolg van deze inspiratie."
Gulo benadrukte dat elke vrouw, ongeacht haar achtergrond, in wezen een pioniersrol op zich neemt en offers brengt. Ze zei: "In de kuststreek, net als in Noord- en Oost-Syrië, waren er veel vrouwen die opvielen door hun moed. Een moeder, wier kinderen voor haar ogen werden vermoord, maar die toch ‘Feşer’ (‘Rot op’) riep, werd bekend als de plataan van de kust. Deze vrouw is een symbool geworden van het verzet van Alawitische en Druzenvrouwen tegen de mercenaire mentaliteit die vandaag de dag heel Syrië wil domineren. Haar houding, samen met vele voorbeelden van vrouwen die tijdens het verzet tegen de Tishrin-dam in 2025 naar voren kwamen, vormde de historische herinnering aan deze strijd.
Een van de andere voorbeelden van dit verzet was Kerem Ehmed El Shihab El Hemed, een leider van de Zenubiya Women's Community. Toen vrouwen uit Raqqa naar de Tishrin-dam trokken en zich verzetten tegen aanvallen van de Turkse staat, werd Kerem Shihabi gedood door een drone-aanval van de Turkse staat terwijl ze een persverklaring voorlas, in het volle zicht van de wereld. Op deze manier werd Kerem Shihabi een krachtig symbool van verzet voor alle vrouwen, vooral Arabische vrouwen.
Het verzet van Tishrin bracht honderden Arabische, Koerdische, christelijke en Syrische vrouwen samen in dezelfde strijd door de geest van de revolutionaire volksoorlog. Vrouwen beschermden de dam om hun leven en dat van hun kinderen te verdedigen. Op hetzelfde moment dat HTS Damascus binnenviel, werden ook de aanvallen van de Turkse staat intensiever. Om deze reden werd 2025 het jaar dat werd gekenmerkt door de geest van het verzet bij de Tishrin-dam, een geest die vandaag de dag nog steeds van invloed is. Deze geest verenigde vrouwen in Noord- en Oost-Syrië en in heel Syrië in een gemeenschappelijk verzet. Dit voorbeeld van strijd ontwikkelde zich door de revolutionaire volksoorlog.
Net als bij het eerdere verzet in Sheikh Maqsoud (Şêxmeqsûd) en Ashrafiyeh (Eşrefiyê) namen vrouwen opnieuw hun plaats in aan het front bij de Tishrin-dam. Kinderen, ouderen en vrouwen trokken samen naar de dam en toonden daarmee hun vastberadenheid om het Syrische grondgebied te verdedigen. Tijdens dit proces werden de eerder georganiseerde YPJ-troepen een van de belangrijkste pijlers van het verzet.
Vrouwen winnen als ze strijden
Journaliste Stêrk Gulo zei dat de YPJ in de strijd tegen zowel ISIS als de Turkse bezetting het verzet van vrouwen georganiseerd en effectief heeft gemaakt, waardoor vrouwen de noodzaak van zelfverdediging diep zijn gaan voelen.
Gulo zei: “Waarom? Omdat de geschiedenis van bloedbaden en ontvoeringen van vrouwen duidelijk heeft aangetoond hoe verwoestend de gevolgen van weerloosheid kunnen zijn.” Ze vestigde de aandacht op wat Yezidi-vrouwen hebben meegemaakt tijdens de aanvallen van ISIS als een van de meest pijnlijke voorbeelden van dergelijke weerloosheid.
Om deze reden is de organisatie van vrouwen in een regio als het Midden-Oosten, waar hevige oorlogen woeden, een essentiële noodzaak geworden. Alleen op deze manier kan een rechtssysteem worden opgebouwd dat vrouwen en een vrij leven beschermt. Op basis hiervan hebben veel vrouwenbewegingen in Noord- en Oost-Syrië het door HTS opgelegde systeem verworpen en zich ertegen verzet.
Gulo verwees naar de jihadistische en vrouwonvriendelijke mentaliteit van HTS en zei dat de wetten die door HTS zijn afgekondigd de rechten van vrouwen niet erkennen en zelfs het gezag van een moeder over haar kind ontkennen. Ze zei: "Deze benadering is in strijd met alle internationale verdragen inzake vrouwenrechten. Hoe kan een democratisch Syrië worden opgebouwd met een mentaliteit die de rechten van vrouwen in deze mate afwijst en ontkent? Om vandaag een democratisch Syrië op te bouwen, moeten alle actieve en dynamische krachten die in staat zijn om deze revolutie uit te voeren, deelnemen aan deze strijd. Dit is uiterst belangrijk."
Gulo verklaarde dat vrouwen zich ook verzetten tegen de heersende mentaliteit in gebieden die bezet zijn door de Turkse staat en zei: "Zoals we al vele malen hebben gezien, komen vrouwen in de meeste van deze regio's in opstand tegen dit systeem en verzetten ze zich. Of het nu in gevangenissen is of tegen de martelingen waaraan ze dagelijks worden blootgesteld, vrouwen verzetten zich. We willen dat de hele wereld dit hoort: vandaag de dag kunnen vrouwen nergens staan waar ze niet georganiseerd zijn. De sterkste voorbeelden hiervan hebben we gezien in Noord- en Oost-Syrië.
Tegenwoordig hebben Armeense, Assyrische, Syrische, Koerdische en Arabische vrouwen hun eigen organisaties, en deze structuren werken samen als één geheel. Wanneer het om verdediging gaat, vormen vrouwen uit veel verschillende geledingen binnen de YPJ één enkele strijdmacht. Om deze reden kan worden gesteld dat een van de doelstellingen van HTS is om deze eenheid te verbreken.
Gulo verwees naar het akkoord van 10 maart en de allianties die daarna werden gevormd en zei dat vrouwen een beslissende rol hebben gespeeld in deze processen en dat een belangrijke vraag was gerezen over hoe HTS de vrouwen die deel uitmaakten van de delegaties zou ontvangen. Gulo zei: "Toen op 1 april in Aleppo de handtekeningen werden geplaatst, bleek echter dat de eerste handtekening van een vrouw was. Dit was een belangrijke stap tegen de bestaande mentaliteit; er werd een drempel overschreden. Tegelijkertijd bekleedden vrouwen ook leidinggevende posities binnen de onderhandelingsdelegatie die naar Damascus ging.
Om inclusief te zijn, moet Syrië een pluralistische en democratische structuur hebben. Vasthouden aan een door mannen gedomineerde mentaliteit betekent de fouten van het Baath-regime herhalen. Sectarische verdeeldheid en de uitsluiting van vrouwen versnipperen de samenleving. Het Baath-regime heeft dit geprobeerd en is mislukt. Wanneer vrouwen het voortouw nemen, volgt de samenleving hen."
Bron: ANF
