- Noord-Koerdistan
De Koerdische vrouwenbeweging Tevgera Jinên Azad (TJA) maakt een strijdbare balans op voor het jaar 2025. Ondanks staatsrepressie en beperkte handelingsvrijheid zijn er tal van politieke, maatschappelijke en organisatorische activiteiten op gang gebracht, verklaarde TJA-activiste Çimen Fidan in een gesprek met ANF. In het nieuwe jaar wil de beweging zich meer richten op maatschappelijke wederopbouw, basisdemocratische structuren en vrouwenorganisatie. “Ook in 2026 zullen we met vastberadenheid en in samenwerking met alle vrouwen die in hun respectieve domeinen strijden, verdergaan op deze weg”, aldus Fidan.
Breed spectrum aan acties in 2025
Tot de belangrijkste activiteiten behoorden een reeks conferenties en initiatieven. Zo organiseerde de TJA in mei de eerste conferentie van Koerdische vrouwelijke parlementsleden in Amed (tr. Diyarbakır). Eveneens in deze Koerdische grootstad vond in juni een conferentie plaats van het platform van Koerdische vrouwen onder het motto “Met de eenheid van de Koerdische vrouwen naar nationale eenheid”. In juli kwamen in het Zuid-Koerdische Silêmanî (Sulaimaniyya) afgevaardigden uit alle vier delen van Koerdistan en uit Europa bijeen voor een transnationale workshop met 80 deelnemers.
In augustus stelde de TJA een nieuw opgerichte commissie voor vrouwen en de grondwet voor. Deze eist onder andere dat gendergelijkheid bindend wordt verankerd in een mogelijke nieuwe grondwet van Turkije. Daarnaast was de beweging actief op symbolisch belangrijke data, zoals Internationale Vrouwendag op 8 maart, het Koerdische nieuwjaarsfeest Newroz op 21 maart, de geboortedag van de Koerdische vertegenwoordiger Abdullah Öcalan op 4 april en de anti-oorlogsdag op 1 september.
TJA-activisten zetten een opvallend teken met de zevendaagse protestmars van Amed naar Ankara, die op 1 oktober plaatsvond onder het motto “Met hoop naar de vrijheid”. Ze eisten onder meer de vrijlating van Abdullah Öcalan, een grondwettelijke bescherming van de Koerdische taal en cultuur, de opheffing van staatsinmenging in gekozen gemeentelijke structuren (gedwongen bestuur) en de wettelijke erkenning van het systeem van gendergelijkheid in het gemeentelijk en institutioneel bestuur.
Democratisch maatschappelijk proces en institutionele onderdrukking
Fidan bekritiseerde echter dat het vanuit Koerdisch perspectief nagestreefde “proces voor vrede en een democratische samenleving” geen vooruitgang boekt. Volgens TJA bleven concrete stappen van de Turkse staat, bijvoorbeeld op het gebied van de-escalatie of structurele hervormingen, grotendeels uit. Tegelijkertijd bemoeilijkt de Turkse regering door de voortdurende aanstelling van staatscuratoren het werk van veel maatschappelijke actoren, met name vrouwenorganisaties. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2024 zijn talrijke vrouwen- en sociale centra gesloten. Hierdoor werd de aanwezigheid van de beweging in plattelandsgebieden systematisch belemmerd. “Men probeert de band tussen vrouwen en de samenleving te verbreken”, aldus Fidan.
Wederopbouw als sociaal-politisch leidmotief
Een belangrijk aandachtspunt dat voortvloeit uit de vredesoproep van Abdullah Öcalan van 27 februari is de wederopbouw van de samenleving, aldus Fidan. Daaronder verstaat de TJA de vernieuwing van maatschappelijke structuren door zelforganisatie, basisdemocratische medezeggenschap en feministische perspectieven. Daarbij spelen lokaal georganiseerde besluitvormings- en leefgemeenschappen een centrale rol. “We hebben in woonwijken, tijdens huisbezoeken en in werkplaatsen met vrouwen gesproken over zelfbestuur en wederopbouw in het licht van het communalisme. Vrouwen moeten niet alleen deelnemer zijn aan deze processen, maar ook vormgever”, aldus Fidan. Dit proces moet in 2026 worden geïntensiveerd en structureel worden uitgebreid.
Verzet tegen speciale oorlogspolitiek en femiciden
Een ander thema was de discussie over de mechanismen van speciale oorlogsvoering, waarmee volgens de TJA doelbewust maatschappelijke verdeeldheid wordt gecreëerd, bijvoorbeeld door psychologische oorlogsvoering, mediacampagnes of structurele onderdrukking. Deze waren vooral gericht tegen vrouwen en hun politieke verworvenheden. Fidan wees ook op de toename van femiciden en juridische ingrepen die het leven en de handelingsvrijheid van vrouwen beperken. Deze ontwikkeling is volgens haar een uiting van een politiek klimaat dat gericht is op controle, isolatie en ontkrachting van vrouwen.
Vooruitzichten: eenheid, verzet, internationale samenwerking
Voor 2026 kondigde de beweging haar deelname aan de Wereldvrouwenconferentie aan, evenals een verdere versterking van de lokale vrouwenorganisatie. Het doel is om de verbinding tussen feministische, ecologische, democratische en antikoloniale perspectieven te verdiepen. De samenwerking met andere vrouweninitiatieven in de regio en wereldwijd moet worden uitgebreid. “Onze centrale richtlijnen voor het nieuwe jaar zijn: wederopbouw, gemeenten, organisatie. We zullen op elk gebied aanwezig zijn”, aldus Fidan. De TJA wil blijven laten zien dat vrouwen in Koerdistan en daarbuiten een actieve rol spelen in de democratische verandering.
